Een verpleegkundige seksuele gezondheid is een hbo-opgeleide verpleegkundige die mensen begeleidt bij vragen over seksualiteit, seksueel overdraagbare aandoeningen, hiv, PrEP, anticonceptie, seksueel geweld en seksuele problemen. De verpleegkundige combineert individuele zorg met preventie, voorlichting en publieke gezondheidszorg.
De meeste verpleegkundigen seksuele gezondheid werken bij een GGD, meestal binnen een Centrum Seksuele Gezondheid. Zij voeren zelfstandig spreekuren uit, nemen een seksuele anamnese af, regelen soa-onderzoek, geven vaccinaties en begeleiden cliënten bij het maken van gezonde keuzes.
Het beroep is breder dan dat van een soa-verpleegkundige. Het werk gaat niet alleen over infecties. Ook relaties, seksuele ontwikkeling, genderidentiteit, seksuele oriëntatie, anticonceptie, onbedoelde zwangerschap, seksueel plezier, grenzen en toestemming kunnen aan bod komen.
Een verpleegkundige seksuele gezondheid is in de basis een BIG-geregistreerde hbo-verpleegkundige. Daarna volgt aanvullende scholing op het gebied van soa-zorg, seksualiteitshulpverlening, counseling en publieke gezondheid.
De verpleegkundige seksuele gezondheid heeft zowel curatieve als preventieve taken. Curatieve taken zijn gericht op onderzoek en behandeling. Preventieve taken zijn bedoeld om soa, hiv, onbedoelde zwangerschap, seksueel geweld en andere seksuele gezondheidsproblemen te voorkomen.
Het individuele spreekuur vormt bij veel GGD’en het grootste deel van het werk. Daarnaast kan de verpleegkundige voorlichting geven, projecten uitvoeren, risicogroepen benaderen en bijdragen aan regionaal beleid.
Een belangrijk onderdeel van het consult is de seksuele anamnese. De verpleegkundige bespreekt de reden van het bezoek en vraagt naar seksuele contacten, klachten en mogelijke risico’s. Dit gebeurt zonder oordeel en met aandacht voor privacy.
Onderwerpen die tijdens een seksuele anamnese aan bod kunnen komen zijn:
De verpleegkundige moet snel een vertrouwensband kunnen opbouwen. Veel cliënten bespreken onderwerpen waarover zij nog niet eerder met iemand hebben gesproken.
De aanvullende seksuele gezondheidszorg van de GGD is niet voor iedereen toegankelijk. De zorg richt zich vooral op mensen met een verhoogde kans op een soa, hiv of andere seksuele gezondheidsproblemen.
De verpleegkundige kan beoordelen:
De precieze toelatingsvoorwaarden en het testbeleid kunnen veranderen. De verpleegkundige moet daarom werken volgens actuele landelijke richtlijnen en regionale protocollen.
De verpleegkundige legt uit welke onderzoeken nodig zijn en hoe de cliënt materiaal kan afnemen. Zelfafname van urine of een vaginale, anale of orale swab is bij veel onderzoeken gebruikelijk. Voor andere onderzoeken neemt de verpleegkundige bloed af.
De werkzaamheden kunnen bestaan uit:
Een cliënt zonder klachten kan meestal zelfstandig door de verpleegkundige worden gezien. Een cliënt met klachten kan door een verpleegkundige worden onderzocht wanneer deze daarvoor is opgeleid, bekwaam is verklaard en onder de afgesproken supervisie werkt.
De verpleegkundige kan uitslagen met cliënten bespreken. Positieve laboratoriumuitslagen worden eerst beoordeeld door een arts, verpleegkundig specialist of physician assistant.
Bij een positieve uitslag bespreekt de verpleegkundige onder meer:
Het meedelen van een soa- of hiv-uitslag vraagt duidelijke communicatie. De verpleegkundige moet medische informatie begrijpelijk uitleggen en tegelijk ruimte geven aan schaamte, schrik, boosheid of onzekerheid.
Een verpleegkundige seksuele gezondheid mag niet zelfstandig alle medische diagnoses stellen of receptplichtige medicijnen voorschrijven. Dat behoort tot de bevoegdheden van een arts, verpleegkundig specialist of physician assistant.
De verpleegkundige mag in opdracht en volgens protocol wel verschillende behandelingen uitvoeren. Voorbeelden zijn:
Voor injecties en venapuncties heeft een verpleegkundige functionele zelfstandigheid. Er moet wel een opdracht zijn van een zelfstandig bevoegde zorgverlener. Ook moet de verpleegkundige aantoonbaar bekwaam zijn.
Vaccinatie tegen hepatitis B is een belangrijk onderdeel van het werk. Bepaalde groepen met een verhoogd risico kunnen via het Centrum Seksuele Gezondheid kosteloos worden gevaccineerd.
De verpleegkundige kan volgens protocol:
PrEP is medicatie die de kans op een hiv-infectie sterk verkleint. De verpleegkundige seksuele gezondheid begeleidt mensen die PrEP gebruiken of willen gaan gebruiken.
De begeleiding kan bestaan uit:
De verpleegkundige schrijft PrEP niet zelfstandig voor, tenzij deze ook bevoegd en geregistreerd verpleegkundig specialist is.
Niet iedere hulpvraag heeft te maken met een soa. Vooral jongeren kunnen bij een Sense-spreekuur terecht met vragen over seks, relaties en seksualiteit.
Veelvoorkomende gespreksonderwerpen zijn:
De verpleegkundige biedt meestal kortdurende, laagdrempelige hulp. Bij complexe seksuele problemen, trauma, psychiatrische problematiek of medische oorzaken volgt overleg of verwijzing.
Wanneer bij een cliënt een soa wordt vastgesteld, moeten recente sekspartners soms worden geïnformeerd. De verpleegkundige bespreekt welke partners risico hebben gelopen en hoe zij kunnen worden gewaarschuwd.
De cliënt kan partners zelf informeren. Soms kan dit met ondersteuning of via een digitaal systeem. De verpleegkundige probeert verspreiding van de infectie te beperken zonder de privacy van de cliënt uit het oog te verliezen.
De verpleegkundige seksuele gezondheid werkt niet alleen op een spreekkamer. Preventie in groepen en op locaties buiten de GGD hoort ook bij het beroep.
Mogelijke activiteiten zijn:
Dit heet outreachend werken. De verpleegkundige zoekt mensen op die niet snel zelf naar een GGD, huisarts of kliniek gaan.
Ervaren verpleegkundigen seksuele gezondheid kunnen naast cliëntenzorg ook overstijgende taken hebben.
Voorbeelden zijn:
De cliënten verschillen sterk in leeftijd, achtergrond, gender, seksuele oriëntatie, opleidingsniveau en levenservaring. De verpleegkundige moet met al deze verschillen kunnen omgaan.
Veelvoorkomende doelgroepen zijn:
Het deskundigheidsgebied seksuele gezondheid is geen apart BIG-beroep. De wettelijke beroepstitel is verpleegkundige. Seksuele gezondheid is de aanvullende deskundigheid.
Een verpleegkundige seksuele gezondheid bij de GGD is niet automatisch een consulent seksuele gezondheid NVVS. Het gaat om twee verschillende kwaliteitsroutes.
Een consulent seksuele gezondheid NVVS kan een verpleegkundige zijn, maar ook een psycholoog, pedagoog, maatschappelijk werker, fysiotherapeut, vaktherapeut of docent. Deze consulent richt zich sterk op counseling, voorlichting, preventie, onderzoek, advisering en beleid.
De opleiding tot consulent seksuele gezondheid NVVS omvat 186 onderwijsuren en loopt volgens de huidige planning over ongeveer anderhalf jaar. De deelnemer moet tijdens de opleiding minimaal 240 uur praktijkervaring opdoen. Voor registratie zijn daarnaast werkervaring en zestien supervisiesessies nodig.
De aanduiding consulent seksuele gezondheid is op zichzelf niet beschermd. De titel consulent seksuele gezondheid NVVS is wel een beschermd kwaliteitskeurmerk en vereist registratie bij het Nederlands Register voor Seksuologie.
Een seksuoloog behandelt complexere seksuele problemen. Denk aan hardnekkige pijnklachten, ernstige problemen met verlangen of opwinding, seksuele trauma’s en problemen waarbij lichamelijke, psychische en relationele factoren samenkomen.
De verpleegkundige seksuele gezondheid biedt vooral kortdurende counseling, preventie, soa-zorg en laagdrempelige hulp. Wanneer gespecialiseerde diagnostiek of langdurige behandeling nodig is, verwijst de verpleegkundige naar een seksuoloog of andere behandelaar.
Een verpleegkundig specialist heeft na hbo-Verpleegkunde een masteropleiding Advanced Nursing Practice gevolgd. De verpleegkundig specialist kan binnen het eigen deskundigheidsgebied zelfstandig medische diagnoses stellen, behandelingen starten en bepaalde medicijnen voorschrijven.
Een verpleegkundige seksuele gezondheid heeft die zelfstandige medische bevoegdheid niet. Deze verpleegkundige werkt bij medische diagnostiek en behandeling onder de verantwoordelijkheid en binnen de afspraken van een arts, verpleegkundig specialist of physician assistant.
Het beroep vraagt een combinatie van medische kennis, gespreksvaardigheden en een open beroepshouding.
Een werkdag kan beginnen met het bekijken van laboratoriumuitslagen en het voorbereiden van spreekuren. Daarna ziet de verpleegkundige cliënten met verschillende hulpvragen. Tussen de consulten vindt overleg plaats met een arts of verpleegkundig specialist.
Een werkdag kan bestaan uit:
Sommige dagen staan vooral in het teken van voorlichting, projecten of outreach. De verpleegkundige kan dan op een school, festival, opvanglocatie of andere buitenlocatie werken.
De meeste verpleegkundigen seksuele gezondheid werken bij een GGD. Binnen de GGD valt het werk meestal onder een Centrum Seksuele Gezondheid, een afdeling infectieziektebestrijding of een afdeling publieke gezondheid.
Andere mogelijke werkplekken zijn:
De brede advies- en counselingfunctie buiten de GGD past vaker bij een consulent seksuele gezondheid NVVS. Dat is een andere registratie dan het deskundigheidsgebied seksuele gezondheid voor verpleegkundigen.
Binnen een Centrum Seksuele Gezondheid werkt de verpleegkundige in een multidisciplinair team. Veelvoorkomende samenwerkingspartners zijn:
Bij GGD’en wordt de functie meestal ingedeeld in schaal 9 van de cao Gemeenten of de cao Samenwerkende Gemeentelijke Organisaties. Actuele vacatures uit juli 2026 noemen voor een volledig inzetbare sociaal verpleegkundige seksuele gezondheid een salaris van ongeveer € 3.568 tot € 5.096 bruto per maand bij een werkweek van 36 uur.
| Arbeidsduur | Bruto salaris per maand |
|---|---|
| 36 uur | Ongeveer € 3.568 tot € 5.096 |
| 32 uur | Ongeveer € 3.172 tot € 4.530 |
| 24 uur | Ongeveer € 2.379 tot € 3.397 |
Een verpleegkundige die nog niet volledig is opgeleid of ingewerkt kan tijdelijk in aanloopschaal 8 worden geplaatst. In actuele vacatures begint die schaal rond € 3.246 bruto per maand bij 36 uur.
De inschaling hangt af van:
Bij veel GGD’en ontvangt de werknemer naast het basissalaris een individueel keuzebudget van 17,05 procent. Dit budget bestaat onder meer uit vakantiegeld, een eindejaarsuitkering en een aanvullend deel.
Wanneer het volledige budget als geld wordt uitgekeerd, vertegenwoordigt schaal 9 ongeveer € 4.176 tot € 5.965 bruto per maand, inclusief de maandelijkse waarde van het keuzebudget. De daadwerkelijke uitbetaling kan op andere momenten plaatsvinden.
Andere arbeidsvoorwaarden zijn vaak:
De meeste spreekuren vinden overdag plaats. Avondspreekuren en outreachactiviteiten in de avond of het weekend komen voor. Structurele nachtdiensten zijn ongebruikelijk.
Er bestaat geen betrouwbaar openbaar cijfer voor het aantal verpleegkundigen seksuele gezondheid in Nederland. Het beroep heeft geen afzonderlijke beroepscode bij het BIG-register. Het Centraal Bureau voor de Statistiek publiceert deze verpleegkundigen evenmin als aparte beroepsgroep.
Het BIG-register telde op 1 juli 2026 in totaal 228.389 geregistreerde verpleegkundigen. Uit dat cijfer is niet af te leiden hoeveel van hen in de seksuele gezondheidszorg werken.
Ook het deskundigheidsgebied Seksuele gezondheid van het Kwaliteitsregister V en V publiceert geen actueel openbaar totaalcijfer. Een precies aantal noemen zou daarom niet verantwoord zijn.
Het gaat om een kleine beroepsgroep die verspreid werkt over de regionale GGD’en, Centra Seksuele Gezondheid en een beperkt aantal andere organisaties. Een orde van grootte van enkele honderden verpleegkundigen is aannemelijk, maar dit is een schatting en geen officieel arbeidsmarktcijfer.
Vacatures voor verpleegkundigen seksuele gezondheid verschijnen regelmatig, maar het totale aantal vacatures is beperkt. De teams zijn veel kleiner dan verpleegkundige teams in ziekenhuizen, verpleeghuizen of de thuiszorg.
Werkgevers zoeken meestal kandidaten met:
Een afgeronde opleiding seksuele gezondheid is bij sommige vacatures verplicht en bij andere vacatures een voordeel. Een werkgever kan een geschikte hbo-verpleegkundige aannemen en vervolgens intern opleiden.
Een verpleegkundige seksuele gezondheid kan zich ontwikkelen richting:
De gebruikelijke vooropleiding is hbo-Verpleegkunde. Een werkgever vraagt daarnaast vrijwel altijd om een geldige BIG-registratie.
Voor toelating tot hbo-Verpleegkunde zijn doorgaans de volgende diploma’s geschikt:
Biologie is niet bij iedere hogeschool verplicht, maar kennis van biologie is wel belangrijk. De opleiding bevat anatomie, fysiologie, farmacologie, pathologie en verpleegtechnische vaardigheden.
| Vooropleiding | Gebruikelijke duur | Toelichting |
|---|---|---|
| Havo | Vijf jaar | Geeft rechtstreeks toegang tot hbo-Verpleegkunde |
| Vwo | Zes jaar | Geeft rechtstreeks toegang tot hbo-Verpleegkunde |
| Mbo niveau 4 | Meestal drie tot vier jaar | Een diploma mbo-Verpleegkunde sluit inhoudelijk het beste aan |
| Mbo-Verpleegkunde naar hbo-Verpleegkunde | Soms een verkort hbo-traject van ongeveer drie jaar | De duur en vrijstellingen verschillen per hogeschool |
De voltijdopleiding hbo-Verpleegkunde duurt vier jaar. Na afronding ontvangt de student een Bachelor of Science. Daarna kan de afgestudeerde zich als verpleegkundige in het BIG-register inschrijven.
Tijdens de opleiding krijgt de student onderwijs in onder meer:
Het landelijke opleidingstraject tot verpleegkundige seksuele gezondheid wordt aangeboden door de NSPOH in samenwerking met RINO Amsterdam of RINO Groep Utrecht. Het traject is vooral bedoeld voor verpleegkundigen die al bij een Centrum Seksuele Gezondheid werken.
De opleiding bestaat uit 22 onderwijsdagen. Wanneer de modules direct na elkaar worden gevolgd, duurt het totale traject ongeveer één tot anderhalf jaar. De verpleegkundige voert daarnaast praktijkopdrachten uit op de eigen werkplek.
Het opleidingstraject bestaat uit de volgende onderdelen:
Onderwerpen binnen de opleiding zijn:
Vanaf het begin van hbo-Verpleegkunde duurt de gebruikelijke route ongeveer vijf tot vijf en een half jaar:
De gespecialiseerde opleiding wordt meestal gevolgd terwijl de verpleegkundige al bij een GGD of vergelijkbare organisatie werkt. De kalenderduur is daardoor langer, maar de verpleegkundige blijft tijdens het traject werken en inkomen ontvangen.
Een post-hbo-opleiding tot verpleegkundige Maatschappij en Gezondheid is gewenst, maar niet bij iedere vacature een harde toelatingseis. Actuele vacatures vragen meestal om hbo-Verpleegkunde of hbo-Verpleegkunde met de richting Maatschappelijke Gezondheidszorg.
De opleiding Verpleegkundige Maatschappij en Gezondheid, profiel Algemene Gezondheidszorg, bestaat vanaf 2026 uit twee fasen:
De volledige opleiding omvat 25 lesdagen. Het tempo is flexibel. De deelnemer moet tijdens de opleiding in de publieke gezondheid werken of daar stage lopen.
Voor het beroep gelden verschillende vormen van registratie en kwaliteitsborging.
Het opleidingsniveau van een Verpleegkundige seksuele gezondheid is HBO.
In 2025 vonden 146.982 consulten plaats bij de Nederlandse Centra Seksuele Gezondheid. Dat waren er acht procent minder dan in 2024, toen 159.252 consulten werden geregistreerd.
Bij 17 procent van de consulten in 2025 werd een soa gevonden. In 2024 was dit 20 procent. De vergelijking wordt beïnvloed door het gewijzigde testbeleid voor chlamydia.
In 2025 werden bij de Centra Seksuele Gezondheid 14.297 gonorroe-diagnoses geregistreerd. Ook werden 1.927 diagnoses van infectieuze syfilis gesteld. Voor het eerst werd in Nederland een gonorroebacterie aangetroffen die resistent was tegen ceftriaxon, het antibioticum dat normaal als voorkeursmiddel wordt gebruikt.
Deze ontwikkelingen laten zien waarom verpleegkundigen seksuele gezondheid niet alleen testen en behandelen. Zij signaleren trends, geven preventieadvies, begeleiden partnerwaarschuwing en dragen bij aan verantwoord antibioticagebruik.
Het beroep past bij een verpleegkundige die medische zorg wil combineren met gesprekken, preventie en maatschappelijke gezondheidszorg. Je moet zonder gêne over seksualiteit kunnen praten en tegelijk professioneel blijven.
Het beroep past waarschijnlijk goed wanneer je:
Het beroep past minder goed wanneer je moeite hebt om rechtstreeks over seksualiteit, seksuele handelingen, genderdiversiteit of seksueel geweld te praten. Ook moet je kunnen omgaan met cliënten die angstig, boos, beschaamd of getraumatiseerd zijn.
Andere benamingen
Voor dit beroep worden verschillende benamingen gebruikt:
De benaming soa-verpleegkundige is smaller dan verpleegkundige seksuele gezondheid. De term legt vooral nadruk op testen en behandelen van soa. De officiële functie omvat ook counseling, preventie, PrEP, vaccinatie en bredere vragen over seksualiteit.