Een gastro-intestinale chirurg is een medisch specialist die patiënten opereert aan de organen van het spijsverteringsstelsel en andere organen in de buik. Het gaat onder meer om de slokdarm, maag, dunne darm, dikke darm, endeldarm, anus, lever, galwegen, galblaas en alvleesklier. Afhankelijk van de eigen specialisatie behandelt de chirurg ook buikwandbreuken, bekkenbodemproblemen en ernstig overgewicht.
De gastro-intestinale chirurgie is in Nederland een differentiatie binnen het specialisme heelkunde. Een gastro-intestinale chirurg staat bij de Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten officieel geregistreerd als chirurg. De gastro-intestinale differentiatie staat niet als afzonderlijk medisch specialisme in het openbare specialistenregister.
Gastro-intestinaal betekent dat iets betrekking heeft op de maag en darmen. In de praktijk is het vakgebied breder. Een gastro-intestinale chirurg kan ook operaties uitvoeren aan de slokdarm, lever, galwegen, galblaas, alvleesklier, anus, buikwand en bekkenbodem.
Niet iedere gastro-intestinale chirurg behandelt alle aandoeningen binnen dit brede gebied. De zorg is steeds verder gespecialiseerd. In een algemeen ziekenhuis kan een chirurg relatief breed werken. In een universitair medisch centrum of gespecialiseerd kankercentrum richt een chirurg zich vaak op een kleiner deelgebied, zoals darmkanker, slokdarmkanker, alvleesklierchirurgie of leverchirurgie.
De belangrijkste deelgebieden zijn:
De gastro-intestinale chirurg behandelt patiënten met kwaadaardige, goedaardige, acute en chronische aandoeningen. Een groot deel van het werk bestaat uit oncologische chirurgie, maar niet iedere patiënt heeft kanker.
Veelvoorkomende aandoeningen zijn:
Sommige aandoeningen vragen om een geplande operatie. Andere situaties zijn levensbedreigend en vereisen direct ingrijpen. Voorbeelden zijn een geperforeerde darm, ernstige inwendige bloeding, darmischemie, een beknelde breuk of een naadlekkage na een eerdere operatie.
Het werk bestaat uit meer dan opereren. De chirurg begeleidt de patiënt vanaf de eerste beoordeling tot en met de controle na de behandeling. Bij patiënten met kanker kan dit traject maanden of jaren duren.
De gastro-intestinale chirurg beoordeelt patiënten op de polikliniek, op de spoedeisende hulp en op verpleegafdelingen. De chirurg bespreekt de klachten, verricht lichamelijk onderzoek en beoordeelt eerdere onderzoeken.
Daarbij gaat het bijvoorbeeld om:
De chirurg beoordeelt of een operatie nodig en verantwoord is. Soms is een operatie technisch mogelijk, maar biedt deze de patiënt onvoldoende voordeel. De chirurg moet dan samen met de patiënt en andere specialisten een andere behandeling kiezen.
Voor een operatie legt de gastro-intestinale chirurg uit:
De chirurg vraagt vervolgens om geïnformeerde toestemming. Bij complexe operaties bespreekt het team ook de algemene conditie, voedingstoestand, kwetsbaarheid en persoonlijke behandeldoelen van de patiënt.
De gastro-intestinale chirurg voert geplande en acute operaties uit. De ingreep kan op verschillende manieren plaatsvinden:
Voorbeelden van operaties zijn:
Na de operatie blijft de gastro-intestinale chirurg medisch verantwoordelijk voor de chirurgische behandeling. De chirurg controleert de wond, darmfunctie, voeding, pijn, bloedwaarden en het algemene herstel.
De chirurg moet complicaties snel herkennen en behandelen. Mogelijke complicaties zijn:
Bij een ernstige complicatie kan een nieuwe operatie, drainage door een interventieradioloog of opname op de intensive care nodig zijn.
Veel besluiten worden genomen in een multidisciplinair overleg. Bij kanker bespreekt het team de diagnose, het stadium van de ziekte en de behandelvolgorde. Een patiënt kan bijvoorbeeld eerst chemotherapie of bestraling krijgen en pas daarna worden geopereerd.
De gastro-intestinale chirurg werkt onder meer samen met een Maag-Darm-Leverarts, oncoloog, radiotherapeut, radioloog, patholoog, diëtist, stomaverpleegkundige, fysiotherapeut en geriater.
Tijdens de operatie werkt de chirurg nauw samen met de anesthesioloog en de operatieassistent. Op de polikliniek en verpleegafdeling werken vaak ook een verpleegkundig specialist en een verpleegkundige gastro-enterologie.
Naast patiëntenzorg heeft de gastro-intestinale chirurg vaak andere taken. Zeker in een opleidingsziekenhuis of universitair medisch centrum is de chirurg betrokken bij:
Een gastro-intestinale chirurg werkt vrijwel altijd binnen de medisch-specialistische zorg. De belangrijkste werkgevers en werkplekken zijn:
Binnen het ziekenhuis werkt de chirurg op verschillende afdelingen:
Complexe operaties aan de slokdarm, maag, lever, galwegen en alvleesklier zijn steeds meer geconcentreerd in gespecialiseerde ziekenhuizen. Hierdoor voeren sommige chirurgen een beperkt aantal zeer complexe operatietypen uit, maar wel in hoge aantallen.
Een algemeen chirurg behandelt een breder pakket aan chirurgische aandoeningen. Een gastro-intestinale chirurg is een chirurg die zich binnen de heelkunde heeft verdiept in aandoeningen van het spijsverteringsstelsel, de buik en aanverwante organen.
In kleinere ziekenhuizen kan dezelfde chirurg zowel algemene als gastro-intestinale operaties uitvoeren. In grotere ziekenhuizen zijn de werkzaamheden vaker verdeeld tussen gastro-intestinale chirurgen, traumachirurgen, vaatchirurgen, oncologisch chirurgen en kinderchirurgen.
Een gastro-intestinale chirurg en een MDL-arts behandelen vaak dezelfde patiëntengroepen, maar hebben een andere opleiding en taak.
| Gastro-intestinale chirurg | MDL-arts |
|---|---|
| Opgeleid als chirurg | Opgeleid binnen de interne geneeskunde en maag-darm-leverziekten |
| Richt zich vooral op operatieve behandeling | Richt zich vooral op diagnostiek, medicatie en endoscopische behandeling |
| Voert buikoperaties uit | Voert veel gastroscopieën en colonoscopieën uit |
| Behandelt operatieve complicaties | Behandelt onder meer chronische leverziekten en darmontstekingen met medicijnen |
| Kan een deel van een orgaan verwijderen | Kan tijdens endoscopie kleine afwijkingen verwijderen of bloedingen behandelen |
De benamingen gastro-enteroloog en MDL-arts zijn dus geen synoniemen voor gastro-intestinale chirurg.
Gastro-intestinale chirurgie en chirurgische oncologie zijn binnen de Nederlandse opleiding twee afzonderlijke differentiaties. Er bestaat wel veel overlap. Beide chirurgen kunnen bijvoorbeeld patiënten met darmkanker, maagkanker of leveruitzaaiingen behandelen.
De gastro-intestinale differentiatie is gekoppeld aan de organen en functies van het spijsverteringsstelsel. De oncologische differentiatie is gekoppeld aan de operatieve behandeling van kanker en kan ook borsttumoren, huidtumoren, wekedelentumoren en klieraandoeningen omvatten.
Het inkomen hangt af van de werkgever, ervaring, arbeidsduur, diensten en manier van werken. Er bestaat geen aparte salarisschaal voor gastro-intestinale chirurgen. Zij worden betaald volgens de regelingen voor medisch specialisten.
Medisch specialist in loondienst bij een algemeen ziekenhuis:
Medisch specialist in een universitair medisch centrum:
In een universitair medisch centrum gelden de salarisschalen van de Cao UMC. Vanaf 1 juli 2026 loopt de schaal Universitair Medisch Specialist van € 10.032 tot € 14.265 bruto per maand. Er bestaat daarnaast een schaal Medisch Specialist van € 7.727 tot € 9.136 bruto per maand. De indeling hangt af van de functie, academische taken en het functieniveau. Hoogleraren en afdelingshoofden kunnen in hogere schalen vallen.
Vrij beroep of medisch specialistisch bedrijf:
Een deel van de chirurgen werkt als vrijgevestigd medisch specialist binnen een medisch specialistisch bedrijf. Deze chirurgen ontvangen geen vast cao-salaris. Hun inkomen bestaat meestal uit een winstaandeel. Dit hangt af van de omzet, kostenverdeling, pensioenvoorziening, verzekeringen, diensten, productieafspraken en afspraken binnen het samenwerkingsverband. Hierdoor kan het inkomen hoger of lager zijn dan het salaris van een specialist in loondienst.
Een arts in opleiding tot specialist ontvangt salaris. In algemene ziekenhuizen bedroeg het brutosalaris voor een aios per 1 februari 2026 tussen € 4.539 en € 5.928 per maand, afhankelijk van het aantal ervaringsjaren. Deze bedragen zijn gebaseerd op 36 uur per week.
Vanaf 1 augustus 2026 stijgt dit naar € 4.629 tot € 6.047 bruto per maand. Voor een contract van 38 uur worden de bedragen aangepast met de factor 38 gedeeld door 36. Diensten en toeslagen kunnen het uiteindelijke inkomen verhogen.
Het exacte aantal gastro-intestinale chirurgen in Nederland is niet openbaar vast te stellen. De RGS registreert het specialisme heelkunde, maar publiceert geen afzonderlijke landelijke aantallen per differentiatie. Gastro-intestinale chirurgie, traumachirurgie, vaatchirurgie, chirurgische oncologie en kinderchirurgie worden daardoor samengevoegd onder de registratie heelkunde.
De betrouwbaarste beschikbare cijfers zijn:
Het verschil tussen geregistreerd en werkzaam ontstaat onder meer doordat niet iedere geregistreerde chirurg op de peildatum actief in de patiëntenzorg werkt. Sommige specialisten zijn tijdelijk niet werkzaam, werken in het buitenland, verrichten management- of onderzoekswerk of naderen hun pensioen.
Een ledental van een beroepsvereniging geeft evenmin een exact antwoord. Een vereniging kan ook aios, gepensioneerde leden, onderzoekers en chirurgen met een overlappend aandachtsgebied tellen. Daarom is het niet verantwoord om het aantal leden automatisch gelijk te stellen aan het aantal werkzame gastro-intestinale chirurgen.
De gebruikelijke schoolvooropleiding is vwo. Voor rechtstreekse toelating tot de bachelor Geneeskunde gelden doorgaans de volgende profielen:
Wie een ander vwo-profiel, een hbo-propedeuse of een afgeronde hbo- of wo-opleiding heeft, moet meestal aanvullende vwo-certificaten behalen voor biologie, scheikunde, natuurkunde en wiskunde A of B. De precieze eisen kunnen per universiteit verschillen.
Geneeskunde is een numerus-fixusopleiding. Voldoen aan de vakkenpakketeisen geeft daarom niet automatisch recht op een studieplaats. Kandidaten moeten deelnemen aan de selectie- of lotingsprocedure van de universiteit.
De route moet worden verdeeld in de middelbare school, de opleiding Geneeskunde en de medische vervolgopleiding.
| Opleidingsonderdeel | Niveau | Nominale duur |
|---|---|---|
| Vwo | Voortgezet wetenschappelijk onderwijs | 6 jaar |
| Bachelor Geneeskunde | WO-bachelor | 3 jaar |
| Master Geneeskunde | WO-master | 3 jaar |
| Opleiding heelkunde | Medische vervolgopleiding tot specialist | 6 jaar |
| Differentiatie gastro-intestinale chirurgie | Onderdeel van de opleiding heelkunde | Meestal de laatste 2 opleidingsjaren |
| Eventueel fellowship | Verdere verdieping na registratie als chirurg | Vaak 1 tot 2 jaar, niet altijd verplicht |
Vanaf het begin van de studie Geneeskunde duurt de route nominaal 12 jaar. Gerekend vanaf het eerste jaar van het vwo duurt de volledige route 18 jaar.
De praktijk kan langer duren. Een afgestudeerde basisarts krijgt niet altijd direct een opleidingsplaats heelkunde. Veel kandidaten werken eerst als arts niet in opleiding tot specialist, doen onderzoek of promoveren. Deze extra periode is geen formele opleidingseis, maar speelt regelmatig een rol bij de selectie.
Het opleidingsniveau van een gastro-intestinale chirurg is WO-master, gevolgd door een erkende medische vervolgopleiding tot medisch specialist. Het is een van de langste opleidingstrajecten in de zorg.
Na de master Geneeskunde mag de afgestudeerde zich arts noemen en kan de arts zich inschrijven in het BIG-register. Na afronding van de opleiding heelkunde volgt registratie als chirurg in het specialistenregister van de RGS.
De opleiding tot chirurg duurt zes jaar en bestaat uit een algemeen deel en een differentiatie. De opleiding vindt plaats in minimaal één universitaire en één niet-universitaire opleidingsinstelling. De aios moet in beide soorten instellingen minimaal één jaar worden opgeleid.
In de eerste jaren ontwikkelt de aios brede chirurgische kennis en vaardigheden. Onderwerpen zijn onder meer:
In opleidingsjaar vijf en zes volgt de verdieping in gastro-intestinale chirurgie. De aios wordt in deze fase ook differentiant genoemd.
De differentiatie is opgebouwd uit modules. De aios moet minimaal drie modules volgen. Colorectale chirurgie en algemeen abdominale chirurgie zijn verplicht. Daarnaast kiest de aios minimaal één van de volgende modules:
De aios leert onder supervisie onder meer:
De differentiatie bevat verplichte stages bij radiotherapie, interne oncologie, pathologie en radiologie. Afhankelijk van het gekozen profiel kunnen stages volgen bij de MDL-afdeling, stomazorg, klinische genetica, nucleaire geneeskunde en onderzoek naar bekkenbodemfuncties.
Daarnaast volgt de aios cursorisch onderwijs en laparoscopiecursussen. Gedurende de volledige opleiding moet de aios minimaal één voordracht houden op een nationaal of internationaal congres en minimaal één publicatie hebben in een wetenschappelijk tijdschrift met collegiale beoordeling.
Een fellowship is niet altijd wettelijk nodig om als gastro-intestinale chirurg te werken. Toch vragen ziekenhuizen bij zeer gespecialiseerde functies regelmatig om aanvullende ervaring na de opleiding.
Mogelijke fellowships richten zich op:
Een fellowship duurt vaak één tot twee jaar. Soms combineert de chirurg dit met wetenschappelijk onderzoek of een promotietraject.
Het opleidingsniveau van een Gastro-intestinale chirurg is WO.
Welke eigenschappen heeft een gastro-intestinale chirurg nodig?
Een gastro-intestinale chirurg moet technische vaardigheden combineren met medisch inzicht en goede communicatie. Een operatie kan uren duren en de toestand van de patiënt kan snel veranderen.
Belangrijke eigenschappen zijn:
De chirurg moet ook slecht nieuws kunnen bespreken. Bij kanker of ernstige complicaties zijn niet alle patiënten te genezen. De chirurg moet dan eerlijk uitleggen wat medisch nog mogelijk is en aansluiten bij de wensen van de patiënt.
Een werkweek kan bestaan uit operatiedagen, polikliniek, visites, multidisciplinaire overleggen, spoedzorg, administratie, onderwijs en onderzoek. Het rooster verschilt per ziekenhuis en functie.
Een mogelijke werkdag bevat:
Gastro-intestinale chirurgen draaien vaak avond-, nacht- en weekenddiensten. Een geplande operatie kan uitlopen en acute buikchirurgie kan op ieder moment nodig zijn. Binnen de AMS bedraagt een voltijdse arbeidsduur gemiddeld 45 uur per week, exclusief de uren tijdens avond-, nacht- en weekenddiensten. Inclusief diensten geldt een maximale gemiddelde arbeidsduur van 52 uur per week.
Het beroep kent een hoge verantwoordelijkheid. Complicaties kunnen ernstige gevolgen hebben, ook wanneer de operatie zorgvuldig is uitgevoerd. Chirurgen moeten hun handelen achteraf bespreken en behandelresultaten laten toetsen.
Belastende onderdelen zijn:
Het Capaciteitsorgaan schatte voor het brede specialisme heelkunde in 2025 een licht landelijk overschot van ongeveer 2 procent. Dit cijfer geldt voor alle chirurgen samen en zegt niet precies hoeveel vacatures er voor gastro-intestinale chirurgen beschikbaar zijn.
De arbeidsmarkt verschilt per regio en aandachtsgebied. Ziekenhuizen zoeken vaak geen breed inzetbare gastro-intestinale chirurg, maar iemand met een concreet profiel. Voorbeelden zijn colorectale chirurgie, HPB-chirurgie, robotchirurgie, bariatrie of oncologische chirurgie.
Complexe operaties worden steeds meer geconcentreerd. Daardoor ontstaan meer gespecialiseerde functies in een beperkt aantal ziekenhuizen. Tegelijk kan de concurrentie om opleidingsplaatsen, fellowships en vaste stafposities groot zijn.
Een gastro-intestinale chirurg kan zich verder ontwikkelen tot:
Ja. Eerst is registratie als arts in het BIG-register nodig. Na afronding van de specialisatie volgt registratie als chirurg in het specialistenregister van de RGS.
De registratie als medisch specialist geldt maximaal vijf jaar. Voor herregistratie moet de chirurg onder meer:
Welke andere benamingen zijn er?
Voor gastro-intestinale chirurg worden verschillende benamingen gebruikt:
Daarnaast bestaan benamingen die een smaller aandachtsgebied aangeven:
Deze benamingen zijn niet altijd volledige synoniemen. Een HPB-chirurg werkt bijvoorbeeld specifiek aan de lever, galwegen en alvleesklier. Een colorectaal chirurg richt zich voornamelijk op de dikke darm, endeldarm en anus.
Het beroep past bij iemand die belangstelling heeft voor geneeskunde, anatomie en operatietechniek en die langdurig geconcentreerd kan werken. De toekomstige chirurg moet goed functioneren in een team, maar ook zelfstandig beslissingen durven nemen.
Wie gastro-intestinale chirurg wil worden, moet rekening houden met een lang en selectief opleidingstraject. De studie Geneeskunde kent een beperkt aantal plaatsen. Ook de opleiding heelkunde is competitief. Na afronding blijven bijscholing, toetsing en het onderhouden van operatieve vaardigheden noodzakelijk.
Daar staat een breed beroep tegenover waarin diagnostiek, opereren, acute zorg, kankerbehandeling, begeleiding van patiënten, onderwijs en onderzoek samenkomen.
