Een powernap van maximaal twintig minuten, aangepaste voeding en een bril met blauw licht. Zorgorganisatie Treant onderzocht welke maatregelen medewerkers helpen om fitter door de nachtdienst te komen. De eerste resultaten zijn positief. Vooral de korte powernap lijkt effect te hebben op het energieniveau.
Aan de proef deden ruim tachtig medewerkers mee. Zij werken op de Acute Opname Afdeling van ziekenhuislocatie Scheper in Emmen en op de afdeling Geriatrische Revalidatie van expertisecentrum Weidesteyn in Hoogeveen. De medewerkers testten de maatregelen gedurende vijf maanden.
Ontvang gratis onze zorgberichten in je mailbox.
Je kunt je op elk moment afmelden via de link onderaan de e-mails die je ontvangt.
Wil je graag weten hoe onze nieuwsbrief eruit ziet? Bekijk hier het archief.
Voor de start bracht Treant in kaart welke klachten medewerkers tijdens nachtdiensten ervaren. Uit deze eerste meting bleek dat 87 procent lichamelijke klachten had. Daarnaast meldde 68 procent vermoeidheid. Ook buikpijn, een opgeblazen gevoel en andere darmklachten kwamen regelmatig voor.
Dat sluit aan bij wat bekend is over nachtwerk. Het lichaam is tijdens de nacht ingesteld op rust en herstel. Door te werken raakt het natuurlijke slaapritme verstoord. Dit kan op korte termijn leiden tot vermoeidheid, slaapproblemen, concentratieverlies en spijsverteringsklachten.
Volgens de Gezondheidsraad komen slaapproblemen bij nachtwerkers anderhalf tot twee keer zo vaak voor als bij mensen die overdag werken. Langdurig nachtwerk verhoogt ook het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.
De medewerkers konden tijdens hun nachtdiensten drie maatregelen gebruiken.
Medewerkers mochten zelf bepalen welke maatregelen zij gebruikten. Ze konden ook meerdere interventies combineren. Daarmee hield Treant rekening met persoonlijke voorkeuren en verschillen in slaapritme, energie en lichamelijke klachten.
De korte powernap had volgens Treant de grootste invloed op het energieniveau. Verpleegkundige Iris Kramer werkt tijdens de nacht op de Acute Opname Afdeling. Zij merkte vooral tijdens de laatste uren van haar dienst verschil.
Na het wakker worden had zij kort tijd nodig om weer op gang te komen. Daarna voelde zij zich energieker. Ook de autorit naar huis verliep volgens haar beter. Zij probeert inmiddels tijdens iedere nachtdienst een powernap te nemen, maar alleen wanneer de situatie op de afdeling dit toelaat.
Treant schafte voor de proef een stretcher aan. Dat is belangrijk, want een powernap werkt alleen wanneer medewerkers een rustige ruimte, een geschikte ligplaats en voldoende tijd krijgen. De bezetting op de afdeling moet het bovendien toelaten dat iemand tijdelijk niet beschikbaar is.
Op de afdeling Geriatrische Revalidatie van Weidesteyn gaven medewerkers hun fitheid tijdens de nacht vóór de proef gemiddeld een 6. Na de proef steeg dit cijfer naar een 7,3.
In het ziekenhuis namen bijna alle gemeten lichamelijke klachten af. Treant concludeert op basis van de eerste resultaten dat één of meer van de maatregelen medewerkers kunnen helpen om zich tijdens de nachtdienst fitter te voelen.
Het gaat wel om een interne praktijkproef met een beperkte groep medewerkers. De resultaten zijn vooral gebaseerd op ervaren klachten en zelfgerapporteerde fitheid. De proef toont niet aan dat powernaps, voeding of blauw licht de gezondheidsrisico’s van langdurig nachtwerk voorkomen.
Ook het RIVM benadrukt dat nog niet voldoende bewezen is welke maatregelen de gezondheidseffecten van nachtwerk op lange termijn verminderen. Het instituut noemt een powernap wel als een maatregel die kan helpen tegen vermoeidheid en verminderde alertheid.
Naast de powernap merkte Iris Kramer verschil door haar voeding aan te passen. Een kleine portie kwark of noten zorgde bij haar voor minder buik- en darmklachten.
Grote, zware of vette maaltijden kunnen tijdens de nacht moeilijker worden verwerkt. De spijsvertering werkt dan anders dan overdag. Kleine porties en een vast voedingsritme kunnen daarom prettiger zijn. Treant koos tijdens de proef voor eiwitrijke en koolhydraatrijke producten die op verschillende momenten in de dienst werden aangeboden.
De resultaten laten zien dat gezond werken tijdens de nacht niet alleen de verantwoordelijkheid van de medewerker is. De werkgever moet de juiste voorwaarden bieden.
Voor een bruikbaar beleid rond nachtdiensten zijn onder meer de volgende zaken nodig.
Een powernap mag geen oplossing worden voor structurele onderbezetting of een te hoge werkdruk. Het blijft nodig om het aantal nachtdiensten te beperken, roosters goed op te bouwen en medewerkers voldoende hersteltijd te geven.
Studenten Verpleegkunde van het Drenthe College en het Alfa College hielpen in 2025 bij de voorbereiding. Zij liepen mee tijdens nachtdiensten, hielden interviews en namen vragenlijsten af. Hun bevindingen vormden de basis voor de proef.
Treant ontving in 2026 subsidie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor het verbeteren van de duurzame inzetbaarheid van zorgprofessionals.
Na de eerste positieve ervaringen begonnen in april drie andere afdelingen met de aanpak. Vanaf augustus volgen nog vijf teams. Treant wil daarmee onderzoeken of de resultaten ook binnen andere onderdelen van de ziekenhuiszorg en ouderenzorg zichtbaar zijn.
Nachtdiensten blijven nodig in ziekenhuizen, verpleeghuizen, revalidatiecentra, de gehandicaptenzorg en de geestelijke gezondheidszorg. Patiënten en cliënten hebben ook ’s nachts zorg nodig.
De proef van Treant laat zien dat kleine aanpassingen merkbaar verschil kunnen maken. Vooral de mogelijkheid om maximaal twintig minuten te slapen lijkt medewerkers te helpen tijdens het zwaarste deel van de nacht. De uitbreiding moet duidelijk maken of de verbetering standhoudt en ook bij andere teams wordt ervaren.
Bron, Treant helpt collega’s fitter de nachtdienst door te komen.
