Menu
Nog geen account? | Je wachtwoord vergeten?

Verslavingsarts

Een verslavingsarts is een arts die gespecialiseerd is in het voorkomen, herkennen, onderzoeken en behandelen van verslavingen. De officiële beroepstitel is verslavingsarts KNMG.

De verslavingsarts behandelt niet alleen het gebruik van alcohol, drugs, tabak of medicijnen. Deze arts onderzoekt ook de lichamelijke, psychische en maatschappelijke problemen die met een verslaving samenhangen. Denk aan leverproblemen, infecties, angst, depressie, psychose, trauma, schulden, dakloosheid en problemen binnen het gezin.

De verslavingsarts combineert kennis uit de geneeskunde, psychiatrie, psychologie, farmacologie en maatschappelijke gezondheidszorg. Hierdoor kan de arts verschillende onderdelen van de behandeling met elkaar verbinden. Dat maakt verslavingsgeneeskunde een breed en afwisselend vak.

Een verslavingsarts begeleidt patiënten tijdens detoxificatie, schrijft medicatie voor, behandelt lichamelijke klachten, beoordeelt psychiatrische problemen en helpt terugval voorkomen. De arts kan daarnaast optreden als hoofd- of regiebehandelaar en binnen de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg als zorgverantwoordelijke worden aangewezen.

De taken van een Verslavingsarts zijn onder meer:

Een verslavingsarts diagnosticeert en behandelt mensen die problemen ervaren door middelengebruik of verslavend gedrag. Vaak gaat het om patiënten met meerdere aandoeningen en problemen tegelijk.

De verslavingsarts richt zich niet alleen op stoppen met alcohol, drugs of medicijnen. De arts onderzoekt ook waarom de verslaving is ontstaan, welke factoren het gebruik in stand houden en welke gevolgen inmiddels zijn ontstaan.

De behandeling kan verschillende doelen hebben:

  • volledig stoppen met een middel of gedrag;
  • veilig afbouwen;
  • verminderen van het gebruik;
  • voorkomen van terugval;
  • behandelen van lichamelijke schade;
  • behandelen van psychiatrische klachten;
  • stabiliseren van chronische verslavingsproblematiek;
  • verminderen van gezondheidsrisico’s;
  • verbeteren van wonen, werk en sociale relaties;
  • herstellen van zelfstandigheid en kwaliteit van leven.

De verslavingsarts werkt vanuit het biopsychosociale model. Daarbij worden lichamelijke, psychische en sociale factoren als één geheel onderzocht. In de praktijk wordt ook steeds vaker aandacht besteed aan zingeving, herstel en persoonlijke doelen.

Wat is het biopsychosociale model?

Bij een verslaving spelen meestal meerdere factoren tegelijk. Alleen het middelgebruik behandelen is daarom vaak niet voldoende.

De verslavingsarts kijkt naar drie hoofdgebieden:

  • Biologische factoren: erfelijke gevoeligheid, hersenprocessen, lichamelijke aandoeningen, medicatie, tolerantie en ontwenningsverschijnselen.
  • Psychologische factoren: trauma, stress, angst, depressie, ADHD, persoonlijkheidsproblemen, coping en motivatie.
  • Sociale factoren: wonen, werk, inkomen, schulden, relaties, gezin, eenzaamheid, vriendenkring en maatschappelijke positie.

De verslavingsarts onderzoekt welke factoren de verslaving hebben veroorzaakt of in stand houden. Op basis daarvan wordt een geïntegreerd behandelplan opgesteld.

Medische intake en diagnostiek

De behandeling begint meestal met een uitgebreide intake. De verslavingsarts vraagt welke middelen iemand gebruikt, hoeveel iemand gebruikt, hoelang het gebruik speelt en welke gevolgen zijn ontstaan.

Ook eerdere behandelingen, periodes zonder gebruik, terugvallen en de motivatie voor behandeling worden besproken. De arts probeert een volledig beeld te krijgen zonder de patiënt te veroordelen.

Tijdens de intake onderzoekt de verslavingsarts onder andere:

  • welke middelen of gedragingen problemen veroorzaken;
  • de hoeveelheid, frequentie en manier van gebruik;
  • of verschillende middelen tegelijk worden gebruikt;
  • of sprake is van controleverlies en sterke hunkering;
  • of tolerantie of ontwenningsverschijnselen zijn ontstaan;
  • hoe ernstig de verslaving is;
  • welke lichamelijke schade mogelijk aanwezig is;
  • of psychiatrische aandoeningen een rol spelen;
  • welke medicijnen de patiënt gebruikt;
  • of gevaarlijke wisselwerkingen kunnen ontstaan;
  • of sprake is van zwangerschap;
  • of suïcidaliteit, agressie of verwaarlozing aanwezig is;
  • welke invloed wonen, werk, schulden en relaties hebben;
  • welke behandeling medisch verantwoord en haalbaar is.

De verslavingsarts kan lichamelijk onderzoek uitvoeren en aanvullend onderzoek aanvragen. Voorbeelden zijn bloedonderzoek, urineonderzoek, leveronderzoek, infectiediagnostiek, een hartfilmpje of onderzoek naar cognitieve problemen.

Behandelen van intoxicaties

Een intoxicatie ontstaat wanneer iemand zo veel van een middel gebruikt dat schadelijke of levensbedreigende verschijnselen optreden. De patiënt kan suf, verward, angstig, agressief of bewusteloos raken. Ook ademhalingsproblemen, oververhitting, hartritmestoornissen en epileptische aanvallen kunnen voorkomen.

De verslavingsarts beoordeelt de ernst van de intoxicatie en bepaalt welke medische zorg nodig is. Bij acute risico’s kan spoedbehandeling of ziekenhuisopname noodzakelijk zijn.

De arts kijkt ook naar de oorzaak van de intoxicatie. Soms gaat het om een eenmalige overdosering, maar regelmatig is sprake van een patroon van risicovol gebruik, gecombineerd gebruik of onvoldoende kennis over de sterkte van een middel.

Begeleiden van detoxificatie

Detoxificatie betekent dat iemand onder medische begeleiding stopt met een middel of het gebruik gecontroleerd afbouwt. Bij sommige middelen kan plotseling stoppen gevaarlijk zijn.

Ernstige alcoholontwenning kan bijvoorbeeld leiden tot insulten, hallucinaties of een delier. Ook abrupt stoppen met benzodiazepinen kan ernstige medische problemen veroorzaken.

De verslavingsarts bepaalt daarom:

  • of iemand thuis, ambulant of in een kliniek kan afbouwen;
  • hoe snel het middel kan worden verminderd;
  • welke medicatie nodig is;
  • welke controles moeten plaatsvinden;
  • of opname noodzakelijk is;
  • hoe complicaties kunnen worden voorkomen;
  • welke behandeling na de detoxificatie nodig is.

Tijdens een detoxificatie controleert de verslavingsarts onder meer bloeddruk, hartslag, temperatuur, bewustzijn en ontwenningsverschijnselen. De arts let ook op angst, agitatie, verwardheid, hallucinaties, ondervoeding, uitdroging en vitaminetekorten.

Medicatie voorschrijven

De verslavingsarts mag als BIG-geregistreerd arts medicijnen voorschrijven. Medicatie kan worden ingezet om ontwenningsverschijnselen te behandelen, craving te verminderen, terugval te voorkomen of bijkomende aandoeningen te behandelen.

Bij opioïdenafhankelijkheid kan bijvoorbeeld een onderhoudsbehandeling met methadon of buprenorfine worden ingezet. Bij alcoholafhankelijkheid bestaan medicijnen die de hunkering kunnen verminderen of kunnen helpen om terugval te voorkomen.

De verslavingsarts controleert of de medicatie veilig kan worden gecombineerd met andere geneesmiddelen en middelen. Dat is belangrijk omdat veel patiënten meerdere medicijnen en middelen tegelijk gebruiken.

Mogelijke risico’s zijn:

  • ademhalingsproblemen;
  • overdosering;
  • ernstige sufheid;
  • hartritmestoornissen;
  • verhoogd valrisico;
  • lever- of nierschade;
  • verminderde werking van noodzakelijke medicatie;
  • nieuwe afhankelijkheid van voorgeschreven medicijnen.

Lichamelijke gevolgen van verslaving behandelen

Langdurig gebruik van alcohol, drugs, tabak of medicijnen kan verschillende organen beschadigen. De verslavingsarts onderzoekt deze gevolgen en organiseert passende medische zorg.

Veelvoorkomende problemen zijn:

  • leververvetting, hepatitis en levercirrose;
  • hartproblemen en hoge bloeddruk;
  • longschade;
  • infecties door injecterend drugsgebruik;
  • ondervoeding en vitaminetekorten;
  • zenuwschade en geheugenproblemen;
  • slaapstoornissen;
  • seksuele gezondheidsproblemen;
  • chronische pijn;
  • afhankelijkheid van pijnmedicatie;
  • gebitsproblemen;
  • wonden en huidinfecties;
  • ongevallen en letsel;
  • problemen tijdens een zwangerschap.

Wanneer gespecialiseerde zorg nodig is, overlegt de verslavingsarts met een huisarts, ziekenhuisarts of medisch specialist. De verslavingsarts blijft betrokken om de behandeling van de verslaving en de lichamelijke aandoening goed op elkaar af te stemmen.

Psychiatrische problemen herkennen en behandelen

Verslaving komt vaak samen voor met psychiatrische aandoeningen. Dit wordt psychiatrische comorbiditeit of dubbeldiagnostiek genoemd.

Veelvoorkomende combinaties zijn:

  • verslaving en depressie;
  • verslaving en angststoornissen;
  • verslaving en trauma;
  • verslaving en ADHD;
  • verslaving en psychose;
  • verslaving en persoonlijkheidsproblematiek;
  • verslaving en suïcidaliteit;
  • verslaving en cognitieve problemen.

De verslavingsarts onderzoekt hoe de aandoeningen elkaar beïnvloeden. Middelengebruik kan psychiatrische klachten veroorzaken of versterken. Andersom kunnen psychiatrische klachten ervoor zorgen dat iemand meer middelen gaat gebruiken.

Bij complexe psychiatrische problematiek werkt de verslavingsarts samen met een psychiater, GZ-psycholoog, psycholoog of psychotherapeut.

Motiveren en terugval voorkomen

Niet iedere patiënt is bij de eerste afspraak klaar om volledig te stoppen. Veel mensen twijfelen, schamen zich of hebben al meerdere behandelingen gevolgd. Een verslavingsarts moet daarom goed kunnen luisteren en motiveren.

De arts bespreekt samen met de patiënt:

  • welke voordelen en nadelen het gebruik heeft;
  • welke veranderingen de patiënt zelf wil bereiken;
  • welke situaties het gebruik uitlokken;
  • welke signalen aan een terugval voorafgaan;
  • hoe het sociale netwerk kan helpen;
  • welke eerdere behandelingen wel of niet hebben gewerkt;
  • welke doelen haalbaar en medisch verantwoord zijn.

Volledig stoppen kan het uiteindelijke doel zijn, maar soms begint de behandeling met minder gebruiken, veiliger gebruiken of het herstellen van de lichamelijke gezondheid.

Een terugval wordt niet alleen als een mislukking gezien. De verslavingsarts onderzoekt wat er gebeurde, welke waarschuwingssignalen aanwezig waren en hoe de behandeling kan worden aangepast.

Schadebeperking en chronische behandeling

Niet iedere patiënt kan of wil direct volledig stoppen. Bij langdurige en ernstige verslavingsproblematiek kan de behandeling daarom eerst gericht zijn op schadebeperking.

Dit wordt ook harm reduction genoemd. Mogelijke doelen zijn:

  • voorkomen van een overdosis;
  • verminderen van infectierisico’s;
  • stabiliseren van medicatie en middelengebruik;
  • verbeteren van voeding en lichamelijke gezondheid;
  • regelen van huisvesting;
  • verminderen van criminaliteit en overlast;
  • herstellen van contact met medische zorg;
  • voorkomen van verdere maatschappelijke achteruitgang.

Bij sommige patiënten krijgt de verslaving een chronisch verloop. De verslavingsarts blijft dan betrokken bij stabilisatie, begeleiding en het beperken van verdere schade. Wanneer volledig herstel niet meer haalbaar is, kan ook palliatieve behandeling onderdeel van de zorg zijn.

Welke verslavingen behandelt een verslavingsarts?

De verslavingsarts behandelt afhankelijkheid van middelen en bepaalde vormen van verslavend gedrag.

Middelengebonden verslavingen zijn onder andere:

  • alcoholverslaving;
  • tabaksverslaving;
  • cannabisverslaving;
  • cocaïneverslaving;
  • amfetamineverslaving;
  • opioïdenverslaving;
  • heroïneverslaving;
  • verslaving aan sterke pijnstillers;
  • afhankelijkheid van benzodiazepinen;
  • afhankelijkheid van slaapmiddelen;
  • GHB-verslaving;
  • ketamineverslaving;
  • problematisch gebruik van lachgas;
  • problematisch gebruik van MDMA of andere synthetische drugs;
  • medicijnverslaving;
  • gebruik van meerdere middelen tegelijk.

Gedragsverslavingen die binnen het werkgebied kunnen vallen zijn:

  • gokverslaving;
  • game- of spelverslaving;
  • koopverslaving;
  • seksverslaving;
  • ongecontroleerd internetgebruik;
  • eetverslaving, voor zover passend binnen de verslavingsgeneeskunde.

Niet iedere gewoonte of eetstoornis is automatisch een verslaving. De verslavingsarts onderzoekt onder meer controleverlies, craving, schade, terugval, tolerantie en doorgaan ondanks negatieve gevolgen.

De zeven kernactiviteiten van een verslavingsarts

Het actuele opleidingsplan beschrijft zeven professionele kernactiviteiten, ook wel EPA’s genoemd. Deze activiteiten geven een goed beeld van het werk van de verslavingsarts.

  • Intake: zelfstandig uitvoeren van een intake bij patiënten met eenvoudige of complexe verslavingsproblematiek.
  • Detoxificatie: behandelen van patiënten met ongecompliceerde of gecompliceerde ontwenningsverschijnselen.
  • Terugvalpreventie: behandelen en begeleiden van patiënten met een middelen- of gedragsverslaving.
  • Comorbiditeit: diagnosticeren en behandelen van psychiatrische en lichamelijke aandoeningen naast de verslaving.
  • Chronische en palliatieve zorg: stabiliseren en behandelen van patiënten met meerdere chronische aandoeningen.
  • Preventie en beleid: bijdragen aan publieke verslavingszorg, preventie, vroegsignalering en beleid.
  • Medisch leiderschap: coördineren van zorg, bewaken van kwaliteit en inhoudelijk begeleiden van andere professionals.

Regiebehandelaar en zorgverantwoordelijke

De verslavingsarts KNMG kan binnen de verslavingszorg optreden als hoofd- of regiebehandelaar. De arts bewaakt dan het volledige diagnostische en behandelproces.

Als regiebehandelaar:

  • stelt de verslavingsarts samen met de patiënt doelen vast;
  • coördineert de arts het behandelplan;
  • bepaalt de arts welke disciplines nodig zijn;
  • bewaakt de arts de samenhang tussen medische, psychologische en sociale behandeling;
  • beoordeelt de arts de voortgang en veiligheid;
  • stuurt de arts bij wanneer de behandeling onvoldoende resultaat heeft;
  • zorgt de arts voor afstemming tussen betrokken professionals.

Een verslavingsarts kan daarnaast zorgverantwoordelijke zijn binnen de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, Wvggz. De precieze rol en verantwoordelijkheid hangen af van de zorgsetting, het professionele statuut en de afspraken binnen de organisatie.

Preventie en publieke verslavingszorg

Verslavingsartsen behandelen niet alleen patiënten die al afhankelijk zijn. Zij dragen ook bij aan preventie en vroegsignalering.

Voorbeelden zijn:

  • voorlichting over alcohol, tabak, drugs en medicijnen;
  • vroeg herkennen van riskant middelengebruik;
  • adviseren van huisartsen en ziekenhuizen;
  • ontwikkelen van protocollen voor veilig medicatiegebruik;
  • voorkomen van overdoseringen;
  • verminderen van stigma rond verslaving;
  • adviseren van gemeenten en beleidsmakers;
  • bijdragen aan richtlijnen en kwaliteitsbeleid;
  • signaleren van nieuwe middelen en gebruikspatronen.

Binnen de openbare geestelijke gezondheidszorg werkt de verslavingsarts regelmatig met mensen die niet vanzelf hulp zoeken. Denk aan dakloze mensen, zorgmijders, mensen met ernstige psychiatrische problemen en personen die regelmatig met politie, gemeente of spoedzorg in aanraking komen.

Waar werkt een Verslavingsarts

De meeste verslavingsartsen werken bij gespecialiseerde instellingen voor verslavingszorg of binnen de geestelijke gezondheidszorg. Het werk kan ambulant, klinisch of outreachend worden uitgevoerd.

  • Polikliniek voor verslavingszorg: patiënten komen op afspraak voor diagnostiek, medicatie, behandeling en controle.
  • Detoxificatiekliniek: patiënten worden tijdelijk opgenomen om onder medische begeleiding te stoppen of af te bouwen.
  • Klinische behandelafdeling: patiënten volgen tijdens een opname een intensief behandelprogramma.
  • FACT-team: een multidisciplinair team behandelt mensen met ernstige psychiatrische en verslavingsproblemen in hun eigen omgeving.
  • Forensische zorg: behandeling van patiënten bij wie verslaving samengaat met strafbaar gedrag, psychiatrische problematiek of veiligheidsrisico’s.
  • Heroïnebehandelunit: medische behandeling van een kleine groep patiënten met langdurige en ernstige opioïdenafhankelijkheid.
  • GGD of openbare gezondheidszorg: behandeling en begeleiding van onder andere dakloze mensen en zorgmijders.
  • Ziekenhuis: consultatie bij patiënten bij wie middelengebruik invloed heeft op een opname, operatie, zwangerschap of andere medische behandeling.
  • Penitentiaire inrichting: medische behandeling van gedetineerden met een middelenverslaving.
  • Onderwijsinstelling: opleiden van studenten, basisartsen en artsen in opleiding.
  • Onderzoeksinstelling: uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek naar verslaving en behandeling.

Hoe ziet een werkdag van een verslavingsarts eruit?

Een werkdag kan beginnen met een overdracht over patiënten die in een kliniek zijn opgenomen. Daarna volgen medische controles, intakegesprekken, medicatiebeoordelingen en overleg met andere behandelaren.

Een werkdag kan bestaan uit:

  • controleren van patiënten tijdens een alcohol- of drugsdetoxificatie;
  • uitvoeren van een medische intake;
  • beoordelen van bloeduitslagen en hartfilmpjes;
  • aanpassen van methadon, buprenorfine of andere medicatie;
  • beoordelen van acute verwardheid of ernstige onthoudingsverschijnselen;
  • overleggen met een huisarts, apotheker of ziekenhuisarts;
  • bespreken van behandelplannen in een multidisciplinair overleg;
  • voeren van een motiverend gesprek;
  • beoordelen van suïcidaliteit of andere veiligheidsrisico’s;
  • adviseren van collega’s over medicatie en medische complicaties;
  • bijwerken van dossiers en behandelplannen;
  • meewerken aan kwaliteitsbeleid, onderwijs of onderzoek.

Veel verslavingsartsen werken parttime. Ambulante functies worden vaak grotendeels tijdens kantooruren uitgevoerd. Binnen klinische en forensische instellingen kunnen avond-, nacht-, weekend- en bereikbaarheidsdiensten voorkomen.

Met welke professionals werkt een verslavingsarts samen?

Verslavingszorg is bijna altijd multidisciplinair. De verslavingsarts werkt onder andere samen met:

Ervaringsdeskundigen hebben binnen de verslavingszorg een belangrijke plaats. Zij brengen kennis mee vanuit eigen ervaringen met verslaving en herstel. Dit kan patiënten helpen om vertrouwen en perspectief op te bouwen.

Wat is het verschil tussen een verslavingsarts en een psychiater?

Een verslavingsarts en een psychiater zijn allebei arts. Beide mogen lichamelijk onderzoek uitvoeren, diagnoses stellen en medicatie voorschrijven. Het verschil zit vooral in de vervolgopleiding en het deskundigheidsgebied.

  • Een verslavingsarts heeft na Geneeskunde een tweejarige profielopleiding verslavingsgeneeskunde gevolgd.
  • Een psychiater heeft na Geneeskunde een medische specialistenopleiding psychiatrie gevolgd.
  • De verslavingsarts is gespecialiseerd in middelen, intoxicatie, detoxificatie, terugvalpreventie, lichamelijke gevolgen en maatschappelijke aspecten van verslaving.
  • De psychiater is breder gespecialiseerd in psychiatrische aandoeningen, zoals psychose, bipolaire stoornissen en ernstige stemmingsstoornissen.
  • De verslavingsarts betrekt lichamelijke gezondheid standaard bij de behandeling.
  • Bij complexe dubbeldiagnostiek werken de verslavingsarts en psychiater vaak samen.

Wat is het verschil tussen een verslavingsarts en een basisarts?

Een basisarts heeft de universitaire opleiding Geneeskunde afgerond en staat als arts in het BIG-register. Een basisarts kan als ANIOS in de verslavingszorg werken.

Een verslavingsarts KNMG heeft daarna een erkende profielopleiding voltooid. De arts beschikt daardoor over aantoonbare deskundigheid in verslavingsgeneeskunde en staat in het profielartsenregister.

De geregistreerde verslavingsarts kan functies vervullen waarin meer zelfstandigheid, behandelregie, complexe diagnostiek, medisch leiderschap en beleidsverantwoordelijkheid worden gevraagd.

Is verslavingsarts een medisch specialist?

Een verslavingsarts is formeel een profielarts. Verslavingsgeneeskunde is niet op dezelfde manier een wettelijk erkend medisch specialisme als psychiatrie, interne geneeskunde of cardiologie.

De verslavingsarts blijft in het BIG-register geregistreerd als arts. Na voltooiing van de opleiding kan de arts zich bij de RGS laten registreren in het profielartsenregister verslavingsgeneeskunde.

De titel verslavingsarts KNMG is privaatrechtelijk beschermd. Alleen artsen die correct in het profielartsenregister staan ingeschreven, mogen deze titel met de toevoeging KNMG gebruiken.

In opleidingsdocumenten worden soms de termen profielspecialist of T-specialist gebruikt. Daarmee wordt de gespecialiseerde deskundigheid benadrukt. Dit verandert de formele registratiestatus als profielarts niet.

Wat verdient een Verslavingsarts

Een verslavingsarts die bij een ggz-instelling of instelling voor verslavingszorg werkt, valt meestal onder de cao GGZ. Veel functies zijn ingedeeld in FWG 70.

Volgens de salarisschalen per 1 juli 2026 loopt FWG 70 van ongeveer € 5.988 tot € 8.146 bruto per maand bij een fulltime dienstverband van 36 uur.

De precieze inschaling hangt af van:

  • werkervaring als arts;
  • ervaring binnen de verslavingszorg;
  • de zwaarte van de functie;
  • regiebehandelaarschap;
  • medisch leiderschap of managementtaken;
  • de werkgever en toepasselijke cao;
  • avond-, nacht-, weekend- of bereikbaarheidsdiensten.

Boven op het maandsalaris kunnen vakantiegeld, een eindejaarsuitkering, pensioenopbouw en vergoedingen voor diensten gelden.

Zelfstandige verslavingsartsen werken met een uur- of opdrachttarief. Zij hebben geen vast bruto maandsalaris en betalen zelf onder andere belasting, verzekeringen, pensioen, scholing en arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen.

Wat verdient een verslavingsarts in opleiding?

Een arts in opleiding tot verslavingsarts komt gedurende de opleiding in dienst bij SBOH. De bedragen uit de cao SBOH 2026 gelden bij een voltijds dienstverband van 38 uur.

  • Eerste dienstjaar: € 4.352 bruto per maand
  • Tweede dienstjaar: € 4.505 bruto per maand
  • Derde dienstjaar: € 4.672 bruto per maand
  • Vierde dienstjaar: € 4.869 bruto per maand
  • Vijfde dienstjaar: € 5.055 bruto per maand

De opleiding duurt normaal twee jaar. Eerdere relevante werkervaring als praktiserend arts kan tot een hogere inschaling leiden. Voor avond-, nacht- en weekenddiensten gelden aparte vergoedingen of compensatie-uren.

De aios ontvangt daarnaast vakantiegeld, een eindejaarsuitkering en pensioenopbouw. SBOH betaalt de opleidingskosten.

Aantal werkzaam in Nederland

Volgens het Capaciteitsorgaan waren op 1 januari 2025 naar schatting 189 verslavingsartsen KNMG daadwerkelijk werkzaam in Nederland.

De RGS telde eind 2025 205 geregistreerde profielartsen verslavingsgeneeskunde. Het aantal geregistreerde artsen is hoger dan het aantal daadwerkelijk werkzame verslavingsartsen.

Niet iedere geregistreerde arts werkt op het meetmoment als verslavingsarts. Sommige artsen zijn tijdelijk niet werkzaam, hebben een andere functie of zijn bezig hun loopbaan af te bouwen.

Het exacte aantal werkzame verslavingsartsen is moeilijk vast te stellen. In het BIG-register staan zij als arts geregistreerd en zijn zij niet eenvoudig van andere artsen te onderscheiden.

Is er veel vraag naar verslavingsartsen?

Ja. De beroepsgroep is klein en verschillende zorgorganisaties hebben moeite om vacatures te vervullen.

Het Capaciteitsorgaan schatte de onvervulde vraag in 2025 op ongeveer 35 procent. Voor de periode tot 2035 wordt een groei van de benodigde capaciteit met ongeveer 52 procent verwacht.

Het Capaciteitsorgaan adviseert een jaarlijkse instroom van ongeveer 23 artsen om op langere termijn meer evenwicht te bereiken. In 2024 begonnen zestien artsen aan de opleiding. De opleidingsinstroom blijft daarmee achter bij de berekende behoefte.

Voor artsen die voor verslavingsgeneeskunde kiezen zijn de arbeidsmarktkansen daarom goed. Start als Arts noemt een baankans van 100 procent, maar geeft niet aan hoe dit percentage is berekend. Het is zorgvuldiger om te spreken van een goede tot zeer goede baankans.

Welke opleiding heeft de Verslavingsarts gevolgd

Een verslavingsarts is opgeleid op WO-niveau. De route bestaat uit een universitaire bachelor Geneeskunde, een universitaire master Geneeskunde en een postacademische medische profielopleiding verslavingsgeneeskunde.

Het opleidingsniveau kan daarom worden omschreven als WO plus een medische vervolgopleiding.

Welke vooropleiding is nodig?

Om aan de opleiding tot verslavingsarts te beginnen, moet iemand eerst arts zijn. Daarvoor is een afgeronde universitaire opleiding Geneeskunde en een geldige BIG-registratie als arts nodig.

De gebruikelijke vooropleiding voor Geneeskunde is vwo met:

  • het profiel Natuur en Gezondheid, aangevuld met natuurkunde;
  • of het profiel Natuur en Techniek, aangevuld met biologie.

Toelating via een andere route is soms mogelijk. Kandidaten moeten dan voldoen aan de toelatingseisen en eventueel ontbrekende vakken aanvullen. Geneeskunde is een numerus-fixusopleiding. Universiteiten hebben een beperkt aantal plaatsen en gebruiken daarom een selectieprocedure.

Video afspelenBekijk op YouTube

Hoe lang duurt de opleiding tot Verslavingsarts

De vooropleiding moet apart worden gezien van de profielopleiding verslavingsgeneeskunde.

  • Vwo: zes jaar vanaf de start van het voortgezet onderwijs.
  • Bachelor Geneeskunde: drie jaar.
  • Master Geneeskunde: drie jaar.

Na de zesjarige studie Geneeskunde is iemand basisarts. Na inschrijving in het BIG-register kan de arts zelfstandig binnen de wettelijke bevoegdheden als arts werken.

Werkervaring in verslavingszorg, psychiatrie, huisartsgeneeskunde, spoedeisende geneeskunde of maatschappelijke gezondheidszorg is nuttig. Radboudumc noemt ervaring in de verslavingszorg een pré, maar geen absolute toelatingseis.

Hoelang duurt de opleiding tot verslavingsarts?

De profielopleiding verslavingsgeneeskunde duurt officieel twee jaar bij een voltijds opleidingscontract van 38 uur per week. Wie de opleiding in deeltijd volgt, doet er langer over.

De opleiding heet de Nijmeegse Opleiding tot Verslavingsarts, NOVA. De opleiding wordt landelijk georganiseerd vanuit de afdeling Eerstelijnsgeneeskunde van het Radboudumc.

De opleiding start eenmaal per jaar in september. Woensdag is de vaste onderwijsdag in Nijmegen. De overige drie tot vier dagen werkt de aios binnen een erkende opleidingsinstelling.

Naast het praktijkwerk besteedt de aios ongeveer 12 tot 15 uur per week aan cursorisch onderwijs, opdrachten en de uitwerking van praktijktoetsen. Tijdens het praktijkleren zijn 60 supervisiesessies bij een erkende supervisor verplicht.

Wordt de opleiding drie jaar?

Er wordt gewerkt aan een mogelijke uitbreiding van de opleiding van twee naar drie jaar. De VVGN wil hiermee een bredere medische basis en meer ruimte voor verdieping creëren.

De financiering en invoering van het derde jaar zijn nog niet definitief. Het derde opleidingsjaar maakt geen deel uit van het opleidingsplan dat op 1 april 2026 in werking is getreden. De geldende nominale opleidingsduur blijft daarom twee jaar.

Hoe is het praktijkprogramma opgebouwd?

Het werkplekleren duurt voltijds 24 maanden. De aios moet ervaring opdoen in zowel een klinische als een ambulante werkomgeving.

  • Intramuraal werkplekleren: 6 tot 15 maanden.
  • Ambulant werkplekleren: 6 tot 15 maanden.
  • Verplichte stage: 3 tot 12 maanden.
  • Vrije keuzestage: eventueel maximaal drie maanden.

Bij voorkeur begint de aios op een intramurale werkplek. De arts doet tijdens de opleiding altijd ervaring op met volwassen patiënten.

De verplichte stage kan plaatsvinden binnen:

  • een jeugdkliniek;
  • een afdeling voor ouderen;
  • een afdeling voor neurocognitieve stoornissen door verslaving;
  • een afdeling voor heroïneonderhoudsbehandeling;
  • een dubbeldiagnoseafdeling in een psychiatrisch ziekenhuis;
  • een forensische kliniek;
  • een OGGZ-afdeling;
  • een preventieafdeling;
  • een psychiatrische consultatieve dienst in een algemeen ziekenhuis.

Een vrije keuzestage kan bijvoorbeeld in een ziekenhuis plaatsvinden. Met toestemming van de opleider, het hoofd van de opleiding en de RGS kan deze stage eventueel in het buitenland worden gevolgd.

Welke vakken krijgt een verslavingsarts in opleiding?

Het cursorische programma bestaat uit thematische modules. Het eerste jaar biedt een brede basis. Het tweede jaar richt zich op verdieping.

De belangrijkste modules zijn:

  • basisprincipes van de neurobiologie;
  • verslavingsgeneeskunde, basis;
  • algemene aspecten van psychiatrische comorbiditeit;
  • publieke gezondheid, verslaving en preventie;
  • neurobiologische aspecten van verslaving;
  • verslavingsgeneeskunde, verdieping;
  • speciële psychopathologie en verslaving;
  • publieke gezondheid, verslaving en beleid;
  • leiderschap en zorgcoördinatie.

Gespreksvaardigheden, wetenschappelijke ontwikkeling en klinisch redeneren lopen als vaste leerlijnen door beide opleidingsjaren.

Er is ook aandacht voor jeugdigen, ouderen, mensen met een licht verstandelijke beperking, forensische patiënten en patiënten met meerdere chronische aandoeningen. Daarnaast komen duurzaamheid, digitale zorg en verantwoord gebruik van e-health aan bod.

Moet een aios verslavingsgeneeskunde diensten draaien?

Ja. Avond-, nacht- en weekenddiensten maken deel uit van de opleiding. De aios doet deze diensten op lerende basis met een verslavingsarts KNMG als achterwacht.

Volgens het actuele opleidingsplan gelden de volgende richtlijnen:

  • minimaal één avond- of nachtdienst per drie weken;
  • minimaal één 24-uurs weekenddienst per zes weken;
  • maximaal één avond- of nachtdienst per week;
  • maximaal één 24-uurs weekenddienst per vier weken;
  • een nachtdienst mag niet direct voorafgaan aan de dag voor het cursorische onderwijs;
  • tijdens een vrije keuzestage zijn diensten niet verplicht;
  • compensatie en vergoedingen worden geregeld via de cao SBOH.

Het doel van de diensten is dat de aios leert handelen bij acute intoxicatie, ernstige ontwenning, psychiatrische crisissituaties en andere spoedeisende problemen.

Hoe word je toegelaten tot de opleiding?

Iedere arts met een geldige BIG-registratie kan zich aanmelden. Ook huisartsen en artsen die een carrièreswitch overwegen zijn welkom.

De selectie bestaat uit:

  • een schriftelijke aanmelding;
  • beoordeling van de motivatie en het cv;
  • een selectiegesprek;
  • afstemming over een geschikte praktijkopleidingsplaats.

Belangrijke eigenschappen zijn empathie, zelfreflectie, flexibiliteit, communicatieve vaardigheden en het vermogen om multidisciplinair samen te werken.

Kandidaten kunnen zich onderscheiden met:

  • ervaring in de verslavingszorg of psychiatrie;
  • consultatieve ervaring;
  • bestuurlijke of managementervaring;
  • onderwijservaring;
  • wetenschappelijke activiteiten;
  • ervaring met complexe patiëntenzorg.

Hoe lang duurt de totale route?

De minimale standaardroute vanaf het behalen van het vwo duurt ongeveer acht jaar:

  • zes jaar universitaire opleiding Geneeskunde;
  • twee jaar profielopleiding verslavingsgeneeskunde.

Gerekend vanaf de start van het voortgezet onderwijs duurt de volledige route ongeveer veertien jaar.

In de praktijk werken veel artsen eerst enige tijd als ANIOS, arts-onderzoeker, huisarts of arts binnen een ander vakgebied. De werkelijke route kan daardoor langer duren.

Minimaal opleidingsniveau voor dit beroepsprofiel: NLQF 7 — Master (HBO en WO).

Enkele wetenswaardigheden over de Verslavingsarts

Welke eigenschappen heeft een goede verslavingsarts?

  • Empathie: de arts kan zich verplaatsen in patiënten zonder schadelijk gedrag goed te praten.
  • Niet veroordelend werken: nieuwsgierigheid naar het verhaal achter het gebruik staat centraal.
  • Medische scherpte: kleine signalen kunnen wijzen op ernstige intoxicatie, ontwenning of lichamelijke schade.
  • Communicatieve vaardigheden: motiveren werkt vaak beter dan overtuigen of confronteren.
  • Besluitvaardigheid: bij medische risico’s moet de arts snel handelen.
  • Samenwerkingsvermogen: verslavingszorg vraagt om afstemming met veel disciplines.
  • Zelfreflectie: de arts moet eigen grenzen, reacties en kwetsbaarheden herkennen.
  • Flexibiliteit: behandelplannen moeten regelmatig worden aangepast.
  • Stressbestendigheid: crisissituaties, agressie en onverwachte veranderingen kunnen voorkomen.
  • Maatschappelijke betrokkenheid: verslaving raakt ook wonen, werk, relaties, financiën en veiligheid.

Wat maakt het beroep verslavingsarts aantrekkelijk?

Het beroep biedt veel medische en menselijke afwisseling. De verslavingsarts combineert lichamelijk onderzoek, psychiatrische diagnostiek, medicatie, gesprekken en zorgcoördinatie.

De vooruitgang bij patiënten kan groot zijn. Iemand die bij de eerste afspraak ernstig ziek, dakloos of volledig afhankelijk is, kan met passende behandeling weer stabiel wonen, relaties herstellen en deelnemen aan de samenleving.

Aantrekkelijke kanten van het beroep zijn:

  • een brede combinatie van somatiek en psychiatrie;
  • veel inhoudelijke afwisseling;
  • langduriger contact met patiënten;
  • werken in multidisciplinaire teams;
  • directe invloed op gezondheid en kwaliteit van leven;
  • ruimte voor eigen professionele inbreng;
  • goede kansen op de arbeidsmarkt;
  • mogelijkheden voor regiebehandelaarschap;
  • mogelijkheden voor onderwijs en onderzoek;
  • ruimte voor medisch leiderschap en beleidsontwikkeling;
  • de mogelijkheid om een relatief jong vakgebied verder te ontwikkelen.

Wat zijn de minder leuke kanten van het beroep?

Verslavingsgeneeskunde kan ook zwaar zijn. Niet iedere patiënt herstelt snel. Terugval, behandeluitval en zorgmijding horen bij het werk.

De verslavingsarts krijgt regelmatig te maken met ernstige psychiatrische klachten, lichamelijke schade, schulden, huiselijk geweld, dakloosheid en problemen met politie of justitie.

Andere aandachtspunten zijn:

  • emotioneel belastende situaties;
  • een hoge medische verantwoordelijkheid tijdens detoxificatie;
  • risico’s rond medicatie en overdosering;
  • agressie of grensoverschrijdend gedrag;
  • complexe besluitvorming bij meerdere aandoeningen;
  • administratie en verslaglegging;
  • wachttijden en beperkte behandelcapaciteit;
  • avond-, nacht- en weekenddiensten;
  • maatschappelijke vooroordelen over verslaving;
  • beperkte behandelmogelijkheden wanneer huisvesting of veiligheid niet geregeld is.

Goede supervisie, intervisie, duidelijke teamafspraken en aandacht voor professionele grenzen zijn daarom belangrijk.

Welke doorgroeimogelijkheden heeft een verslavingsarts?

  • Regiebehandelaar binnen ambulante of klinische verslavingszorg
  • Zorgverantwoordelijke binnen de Wvggz
  • Medisch leider of manager behandelzaken
  • Opleider of werkbegeleider van aios en basisartsen
  • Specialisatie in jeugd, ouderen, zwangerschap of forensische zorg
  • Deskundige op het gebied van opioïden, alcohol, GHB of medicijnverslaving
  • Consultatief verslavingsarts in een ziekenhuis
  • Onderzoeker of promovendus
  • Docent binnen Geneeskunde of NOVA
  • Adviseur voor overheid, gemeente, GGD of zorgorganisatie
  • Ontwikkelaar van behandelrichtlijnen en zorgprogramma’s

Een verslavingsarts kan later ook besluiten een andere medische vervolgopleiding te volgen, bijvoorbeeld psychiatrie, huisartsgeneeskunde of maatschappij en gezondheid. Daarvoor gelden afzonderlijke toelatings- en opleidingseisen.

Extra informatie over de Verslavingsarts

Andere benamingen voor verslavingsarts

  • Verslavingsarts KNMG: de officiële titel voor een arts die in het profielartsenregister staat.
  • Verslavingsarts: de meest gebruikte verkorte benaming.
  • Profielarts verslavingsgeneeskunde: formele omschrijving van de registratiestatus.
  • Arts verslavingsgeneeskunde: algemene aanduiding voor een arts die binnen dit vakgebied werkt.
  • Addiction medicine physician: Engelse benaming.
  • Addiction medicine specialist: internationale aanduiding waarvan de juridische betekenis per land verschilt.
  • Aios verslavingsgeneeskunde: een arts die de erkende opleiding volgt.
  • Anios verslavingsgeneeskunde: een basisarts die in de verslavingszorg werkt, maar niet in opleiding is.

MIAM staat voor Master in Addiction Medicine. Dit is geen algemene actuele functienaam voor iedere verslavingsarts. Het is een graad en opleidingsaanduiding die samenhangt met de eerdere masteropleiding in de verslavingsgeneeskunde.

Wetenswaardigheden over de verslavingsarts

  • Het profielregister voor verslavingsartsen bestaat sinds juli 2013.
  • De Nederlandse opleiding wordt landelijk vanuit het Radboudumc georganiseerd.
  • De opleiding heet de Nijmeegse Opleiding tot Verslavingsarts, NOVA.
  • Verslavingsgeneeskunde is een relatief jonge medische discipline.
  • De titel verslavingsarts KNMG is gekoppeld aan registratie bij de RGS.
  • De verslavingsarts behandelt lichamelijke, psychische en sociale gevolgen van verslaving.
  • Terugvalpreventie is een belangrijk onderdeel van het beroep.
  • Niet iedere behandeling heeft volledige abstinentie als eerste doel.
  • Schadebeperking kan een noodzakelijke stap naar herstel zijn.
  • De verslavingsarts kan regiebehandelaar en zorgverantwoordelijke zijn.
  • Het actuele opleidingsplan positioneert de verslavingsarts als T-specialist.
  • Een uitbreiding van de opleiding naar drie jaar wordt voorbereid, maar is nog niet ingevoerd.
  • Er zijn in Nederland veel minder verslavingsartsen dan psychiaters of huisartsen.
  • Het tekort aan verslavingsartsen beperkt de beschikbaarheid van gespecialiseerde verslavingszorg.
  • Verslavingsartsen werken steeds vaker in ziekenhuizen en forensische instellingen.
  • De arts kan betrokken zijn bij zorg voor zwangere vrouwen met middelenproblematiek.
  • Digitale zorg en e-health krijgen een grotere plaats binnen de opleiding en behandeling.
  • Wetenschappelijke kennis over middelen en gedragsverslavingen verandert snel. Regelmatige bijscholing is daarom noodzakelijk.

Voor wie is het beroep verslavingsarts geschikt?

Het beroep past bij artsen die breed naar patiënten willen kijken en interesse hebben in zowel lichamelijke als psychische zorg. Je moet medische informatie kunnen combineren met gesprekken over gedrag, motivatie, relaties en maatschappelijke omstandigheden.

Het beroep kan goed bij je passen wanneer je:

  • belangstelling hebt voor psychiatrie en somatiek;
  • graag langduriger contact met patiënten hebt;
  • niet snel oordeelt over gedrag of leefstijl;
  • goed kunt omgaan met terugval en onzekerheid;
  • graag in een multidisciplinair team werkt;
  • medicatie, diagnostiek en gesprekken wilt combineren;
  • maatschappelijk betrokken bent;
  • verantwoordelijkheid durft te nemen;
  • belangstelling hebt voor preventie en beleid;
  • wilt bijdragen aan de ontwikkeling van een medisch vakgebied.

Video afspelenBekijk op YouTube

Vacatures voor Verslavingsarts

Verslavingsarts

  • 18-11-2026
  • Enschede
  • parttime
  • NLQF 7 — Master (HBO en WO)
De locatie Het Johannes Wierhuis is een kliniek van deze organisatie en gelokaliseerd in Enschede. In deze kliniek worden cliënten opgenomen voor een klinische, detox behandeling en uitgebreid (neuro)psychologisch onderzoek. Daarnaast worden op indicatie ook (neuro)psychologische en farmacotherapeutische behandelingen geboden. Wij zijn een gedreven en enthousiast...

Verslavingsarts

  • 18-11-2026
  • Zutphen
  • parttime
  • NLQF 7 — Master (HBO en WO)
De locatie De Piet Roordakliniek is een gesloten, forensische verslavingskliniek op beveiligingsniveau 3 en 2. De kliniek biedt mannelijke cliënten een veilige start van detoxificatie van middelen, behandeling en mogelijkheid tot onderzoek op motivatie en behandelbaarheid. Cliënten verblijven gemiddeld 6 tot 9 maanden op één van de 7 verschillende afdelingen....

Verslavingsarts

  • 08-11-2026
  • Dordrecht
  • parttime
  • NLQF 7 — Master (HBO en WO)
Verslavingsarts KNMGDe Polikliniek Dordrecht is een dynamische polikliniek waar volwassenen terechtkunnen voor geïntegreerde behandeling van psychiatrische en verslavingsproblematiek. Wij zijn een christelijke organisatie en laten ons in ons werk inspireren door christelijke waarden zoals respect, naastenliefde en hoop. We zijn volop in ontwikkeling en werken...

Verslavingsarts

  • 08-11-2026
  • Dordrecht
  • fulltime
  • NLQF 7 — Master (HBO en WO)
Dit ga je doen + Dit ben jij + ...

Verslavingsarts

  • 04-11-2026
  • Ede
  • fulltime
  • NLQF 7 — Master (HBO en WO)
Verslavingsarts / polikliniek en FACT EdeDeze vacature is voor: Verslavingsarts / polikliniek en FACT Ede. Jouw werk: Vind jij de verslavingszorg ook zo’n interessant vakgebied? Mede dankzij jou krijgt de cliënt weer grip op zijn leven. Ontmoet ons en ontdek of de vacature verslavingsarts bij deze organisatie jouw...
Bekijk alle vacatures voor Verslavingsarts