Verpleegkundig onderzoek moet niet langer afhankelijk zijn van individuele bevlogenheid, maar structureel worden ingebed in de organisatie van ziekenhuizen. Die boodschap staat centraal in een recent verhaal van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Volgens het ziekenhuis kunnen verpleegkundigen een veel grotere bijdrage leveren aan innovatie, kwaliteit van zorg en patiëntuitkomsten wanneer zij naast hun werkzaamheden aan het bed ook tijd krijgen voor onderzoek.
Het onderwerp krijgt aandacht aan de hand van de loopbaan van gespecialiseerd kinderverpleegkundige en postdoctoraal onderzoeker Hilda Mekelenkamp. Zij combineert patiëntenzorg met wetenschappelijk onderzoek en volgt momenteel een landelijk leiderschapsprogramma voor verpleegkundig onderzoekers. Haar ervaring laat zien welke kansen ontstaan wanneer verpleegkundigen de ruimte krijgen om praktijkvragen om te zetten in wetenschappelijk onderzoek.
Lees vaker nieuwsberichten over de zorg
Ontvang gratis onze zorgberichten in je mailbox.
Je kunt je op elk moment afmelden via de link onderaan de e-mails die je ontvangt.
Wil je graag weten hoe onze nieuwsbrief eruit ziet? Bekijk hier het archief.
Onderzoek begint op de werkvloer
Mekelenkamp werkt in het Willem-Alexander Kinderziekenhuis en zag tijdens haar dagelijkse werk hoe ingewikkeld de besluitvorming rond stamceltransplantaties voor kinderen en hun ouders kan zijn. De behandeling biedt vaak uitzicht op genezing, maar brengt tegelijkertijd grote risico's en onzekerheden met zich mee.
Deze praktijkervaring vormde de basis voor haar promotieonderzoek. Daarin onderzocht zij hoe de wensen, zorgen en waarden van patiënten en ouders beter kunnen worden meegenomen bij belangrijke behandelbeslissingen. De kennis uit dit onderzoek wordt inmiddels toegepast in de dagelijkse zorgpraktijk.
Volgens Mekelenkamp ontstaan veel relevante onderzoeksvragen juist op de verpleegafdeling. Verpleegkundigen zijn vaak degenen die het meeste contact hebben met patiënten en hun naasten. Daardoor signaleren zij knelpunten, behoeften en verbeterkansen die minder zichtbaar zijn voor andere zorgprofessionals.
Grote bron van kennis blijft vaak onbenut
Verpleegkundigen vormen de grootste beroepsgroep binnen ziekenhuizen. Toch blijft hun kennis volgens het LUMC nog te vaak beperkt tot de directe patiëntenzorg. Terwijl juist deze groep dagelijks ziet waar processen beter kunnen, welke interventies effect hebben en waar patiënten tegenaan lopen.
Veel verpleegkundigen hebben ideeën voor verbeteringen, maar beschikken niet over de tijd of middelen om deze verder uit te werken. Door de hoge werkdruk krijgt directe patiëntenzorg vrijwel altijd prioriteit. Onderzoek, innovatie en kwaliteitsverbetering vinden daardoor vaak plaats in de marge van het werk.
Volgens het LUMC is dat een gemiste kans. Verpleegkundig onderzoek kan leiden tot betere zorgprocessen, meer patiëntgerichte zorg en beter onderbouwde interventies. Daarnaast draagt het bij aan de professionele ontwikkeling van verpleegkundigen en aan de aantrekkelijkheid van het beroep.
Leiderschap gaat verder dan een managementfunctie
Het LUMC benadrukt dat verpleegkundig leiderschap niet uitsluitend draait om leidinggeven of managementtaken. Leiderschap betekent ook verantwoordelijkheid nemen voor kwaliteit van zorg, verbeteringen initiëren en actief bijdragen aan onderwijs, onderzoek en beleid.
Verpleegkundigen beschikken over unieke praktijkkennis die van grote waarde is bij de ontwikkeling van nieuwe werkwijzen. Wanneer zij betrokken worden bij besluitvorming en innovatie, kan dit leiden tot oplossingen die beter aansluiten op de dagelijkse zorgpraktijk.
Steeds meer ziekenhuizen erkennen daarom het belang van verpleegkundig leiderschap. Daarbij wordt gezocht naar manieren om verpleegkundigen niet alleen aan het bed, maar ook op strategisch niveau invloed te geven.
Structurele ondersteuning blijft noodzakelijk
Volgens Mekelenkamp is enthousiasme alleen niet voldoende. Als verpleegkundig onderzoek serieus wordt genomen, moeten organisaties daar ook structureel in investeren. Dat betekent onder meer tijd vrijmaken voor onderzoek, financiering beschikbaar stellen en duidelijke loopbaanpaden ontwikkelen.
Voor veel verpleegkundigen die promoveren ontbreekt nog een logisch vervolgtraject. Na afronding van een promotie is vaak onduidelijk hoe onderzoek gecombineerd kan blijven worden met patiëntenzorg. Hierdoor dreigt waardevolle expertise verloren te gaan.
Het creëren van functies waarin zorg, onderzoek, onderwijs en innovatie samenkomen kan volgens het LUMC helpen om verpleegkundig talent te behouden en verder te ontwikkelen.
Meer aandacht voor verpleegkundige uitkomsten
Een belangrijk aandachtspunt binnen verpleegkundig onderzoek is het zichtbaar maken van de effecten van verpleegkundige interventies. Veel verpleegkundige handelingen hebben invloed op herstel, kwaliteit van leven, therapietrouw en patiënttevredenheid, maar deze effecten worden niet altijd systematisch gemeten.
Door beter onderzoek te doen naar verpleegkundige interventies ontstaat meer inzicht in wat daadwerkelijk werkt voor patiënten. Dat maakt het mogelijk om zorgprocessen verder te verbeteren en beschikbare capaciteit effectiever in te zetten.
Voorbeelden zijn onderzoek naar voorbereiding op behandelingen, ondersteuning van patiënten en familieleden, voeding, beweging, zelfmanagement en psychosociale begeleiding. Dit zijn onderwerpen waarbij verpleegkundigen vaak een sleutelrol vervullen.
Landelijke ontwikkeling
De oproep van het LUMC past binnen een bredere ontwikkeling in de Nederlandse zorg. De afgelopen jaren groeit de aandacht voor verplegingswetenschap en verpleegkundig leiderschap. Universiteiten, hogescholen, beroepsverenigingen en zorginstellingen investeren steeds vaker in programma's die verpleegkundigen ondersteunen bij het ontwikkelen van onderzoeksvaardigheden.
Hiermee ontstaat een nieuwe generatie verpleegkundig onderzoekers die de verbinding legt tussen wetenschap en dagelijkse zorgpraktijk. Zij kunnen bijdragen aan innovatie, kwaliteitsverbetering en implementatie van nieuwe kennis binnen zorgorganisaties.
Betekenis voor de zorgsector
De discussie raakt aan een bredere uitdaging waar veel zorgorganisaties mee worstelen. Enerzijds neemt de druk op de zorg toe door personeelstekorten, vergrijzing en een groeiende zorgvraag. Anderzijds is innovatie noodzakelijk om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden.
Verpleegkundigen kunnen hierin een belangrijke rol spelen. Hun praktijkervaring levert waardevolle inzichten op voor verbetering van zorgprocessen en patiëntuitkomsten. Om die potentie te benutten zijn echter tijd, ondersteuning en loopbaanmogelijkheden nodig.
Volgens het LUMC moeten verpleegkundigen daarom niet alleen worden gezien als uitvoerders van zorg, maar ook als kennisprofessionals die bijdragen aan onderzoek, innovatie en beleid. Wanneer zorgorganisaties daarin investeren, kan dat leiden tot betere zorg voor patiënten én aantrekkelijkere carrièremogelijkheden voor verpleegkundigen.
Van zorgverlener naar kennisprofessional
De kern van de boodschap is duidelijk: verpleegkundigen beschikken over een schat aan praktijkkennis die de zorg verder kan verbeteren. Die kennis komt echter alleen tot zijn recht wanneer er structureel ruimte ontstaat voor onderzoek en professionele ontwikkeling.
Voor zorginstellingen betekent dit dat investeren in verpleegkundig onderzoek niet langer een luxe is, maar een strategische keuze. Juist in een periode waarin de druk op de zorg toeneemt, kunnen verpleegkundigen een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van toekomstbestendige zorg.
Bron: LUMC
