Het vertrouwen van burgers in de toekomstige betaalbaarheid van de zorg blijft laag. Minder dan een derde van de Nederlanders verwacht dat eigen financiële bijdragen betaalbaar blijven. Nog minder mensen denken dat patiënten worden beschermd tegen stijgende zorgkosten of bezuinigingen.
Dat blijkt uit onderzoek van het Nivel onder leden van het Consumentenpanel Gezondheidszorg. De onderzoekers bekeken het vertrouwen in 2020, 2022 en 2024. Het algemene beeld is helder: burgers maken zich al jaren zorgen over de financiële toegankelijkheid van zorg.
Lees vaker nieuwsberichten over de zorg
Ontvang gratis onze zorgberichten in je mailbox.
Je kunt je op elk moment afmelden via de link onderaan de e-mails die je ontvangt.
Wil je graag weten hoe onze nieuwsbrief eruit ziet? Bekijk hier het archief.
Minder dan een derde vertrouwt op betaalbare eigen bijdragen
In 2024 had 29 procent van de burgers veel of heel veel vertrouwen dat eigen financiële bijdragen betaalbaar blijven. Dat is hoger dan in 2022, toen dit aandeel 20 procent was. In 2020 lag het vertrouwen nog op 33 procent.
Ondanks het lichte herstel blijft het vertrouwen laag. In 2024 had 68 procent weinig of heel weinig vertrouwen dat eigen bijdragen betaalbaar blijven. In 2022 was dat 77 procent.
Voor zorgprofessionals is dit relevant, omdat betaalbaarheid invloed heeft op zorggebruik. Als mensen vrezen dat zorg te duur wordt, kunnen zij medische hulp uitstellen of vermijden. Dat kan leiden tot latere diagnoses, verergering van klachten en meer druk op de zorg.
Vertrouwen dat patiënten niet de dupe worden daalt
Het vertrouwen dat patiënten geen slachtoffer worden van stijgende zorgkosten is nog lager. In 2020 had 20 procent van de burgers hier veel of heel veel vertrouwen in. In 2022 daalde dit naar 13 procent. In 2024 bleef daar 11 procent van over.
Daarmee verwacht een groot deel van de bevolking dat stijgende kosten uiteindelijk bij patiënten terechtkomen. In 2024 had 86 procent weinig of heel weinig vertrouwen dat patiënten buiten schot blijven.
Dit raakt direct aan de dagelijkse zorgpraktijk. Zorgverleners kunnen vaker te maken krijgen met patiënten die vragen stellen over kosten, eigen risico, eigen bijdragen, vergoedingen of alternatieven voor behandeling.
Slechts 9 procent vertrouwt erop dat bezuinigingen patiënten niet raken
In 2024 onderzocht het Nivel ook het vertrouwen in de gevolgen van bezuinigingen. Slechts 9 procent van de burgers had veel of heel veel vertrouwen dat bezuinigingen niet ten koste gaan van patiënten. 90 procent had weinig of heel weinig vertrouwen.
Dit wijst op brede onzekerheid over de gevolgen van financiële keuzes in de zorg. Burgers lijken te verwachten dat bezuinigingen merkbaar worden in beschikbaarheid, kwaliteit of toegankelijkheid van zorg.
Mannen hebben vaker vertrouwen dan vrouwen
Het onderzoek laat duidelijke verschillen zien tussen groepen. Mannen hebben vaker vertrouwen in de betaalbaarheid van zorg dan vrouwen.
In 2024 had 34 procent van de mannen vertrouwen dat eigen financiële bijdragen betaalbaar blijven. Bij vrouwen was dat 23 procent. Ook in eerdere meetjaren hadden mannen vaker vertrouwen.
Bij het vertrouwen dat patiënten geen slachtoffer worden van stijgende kosten zagen de onderzoekers vooral in 2020 en 2022 verschillen tussen mannen en vrouwen.
Mensen zonder zorggebruik hebben meer vertrouwen
Mensen die geen zorg gebruiken hebben vaker vertrouwen in de betaalbaarheid van zorg dan mensen die wel zorg gebruiken. Dat verschil is vooral zichtbaar bij de vraag of bezuinigingen niet ten koste gaan van patiënten.
In 2024 had 23 procent van de mensen zonder zorggebruik vertrouwen dat bezuinigingen patiënten niet raken. Bij mensen met weinig zorggebruik was dit 8 procent. Bij mensen met veel zorggebruik was dit 6 procent.
Voor zorgprofessionals is dit een belangrijk signaal. Patiënten die veel zorg nodig hebben, ervaren de financiële druk waarschijnlijk directer. Zij krijgen vaker te maken met eigen risico, medicatiekosten, hulpmiddelen, vervoer, eigen bijdragen of aanvullende kosten.
Gezondheid hangt samen met vertrouwen
Ook de ervaren gezondheid speelt een rol. Mensen met een betere ervaren gezondheid hebben vaker vertrouwen in de betaalbaarheid van zorg.
In 2020 had 45 procent van de mensen met een uitstekende of zeer goede ervaren gezondheid vertrouwen dat eigen financiële bijdragen betaalbaar blijven. Bij mensen met een matige of slechte ervaren gezondheid was dat 13 procent.
Deze uitkomst past bij de praktijk. Mensen met chronische aandoeningen, multimorbiditeit of langdurige zorgvragen hebben vaker contact met zorgverleners en maken vaker kosten. Daardoor kunnen zij kwetsbaarder zijn voor financiële drempels.
Financiële situatie speelde vooral in 2022 een rol
De eigen financiële situatie hing vooral in 2022 samen met vertrouwen. In dat jaar had 21 procent van de mensen die een beetje of veel geld overhielden vertrouwen dat eigen financiële bijdragen betaalbaar blijven. Bij mensen die schulden moesten maken of spaargeld moesten aanspreken was dat 4 procent.
Ook bij de vraag of patiënten geen slachtoffer worden van stijgende kosten was in 2022 een verschil zichtbaar. Van de mensen met een betere financiële situatie had 15 procent vertrouwen. Bij mensen met een slechte financiële situatie was dat 4 procent.
Volgens de onderzoekers kan dit samenhangen met de bredere financiële druk in die periode. Door hogere energieprijzen, inflatie en stijgende kosten voor levensonderhoud hielden veel huishoudens minder ruimte over voor zorgkosten.
Stijgende premie tast vertrouwen aan
Het Nivel noemt stijgende zorgkosten als mogelijke verklaring voor het lage vertrouwen. Burgers merken deze druk onder meer via de zorgpremie.
De gemiddelde premie voor de basisverzekering steeg tussen 2020 en 2025 met bijna 465 euro per jaar. Dat is een stijging van 32,2 procent.
De zorgtoeslag steeg mee, maar minder hard dan de premie. Huishoudens met maximale zorgtoeslag gingen er volgens het onderzoek ruim 26 euro netto per maand op achteruit.
Ook de kosten van langdurige zorg nemen toe. Burgers kunnen dit merken aan hogere eigen bijdragen en minder voorzieningen die door gemeenten worden vergoed.
Gevolgen voor de zorgpraktijk
Voor zorgprofessionals is het lage vertrouwen geen abstract probleem. Het kan invloed hebben op gedrag van patiënten en cliënten.
Mogelijke gevolgen zijn:
- patiënten stellen zorg uit door angst voor kosten;
- patiënten mijden diagnostiek of behandeling;
- patiënten gebruiken medicatie minder trouw;
- zorgverleners krijgen meer vragen over eigen risico en vergoedingen;
- kwetsbare patiënten ervaren meer onzekerheid;
- financiële zorgen kunnen behandelkeuzes beïnvloeden.
Vooral bij patiënten met een slechtere gezondheid, veel zorggebruik of een laag inkomen is alertheid nodig. Deze groepen lopen meer risico op zorgmijding en uitgestelde hulpvragen.
Rol van zorgprofessionals
Zorgprofessionals kunnen financiële onzekerheid niet oplossen, maar zij kunnen wel signaleren wanneer kosten een belemmering vormen. Een simpele vraag over betaalbaarheid kan helpen om zorgmijding bespreekbaar te maken.
Ook duidelijke uitleg over eigen risico, eigen bijdrage, vergoedingen en mogelijke ondersteuning kan onzekerheid verminderen. Bij complexe financiële problemen kan verwijzing naar het sociaal domein, de gemeente, maatschappelijk werk of schuldhulpverlening nodig zijn.
In de praktijk vraagt dit om samenwerking tussen zorg en ondersteuning buiten de zorg. Vooral bij chronische zorg, ouderenzorg, ggz, wijkverpleging en huisartsenzorg kan financiële stress een rol spelen in gezondheid en behandeltrouw.
Onderzoeksmethode
Het Nivel zette in november 2020, 2022 en 2024 vragenlijsten uit onder jaarlijkse steekproeven van 1500 panelleden uit het Consumentenpanel Gezondheidszorg.
De resultaten zijn gebaseerd op 701 respondenten in 2020, 737 respondenten in 2022 en 782 respondenten in 2024. De steekproeven zijn gewogen naar leeftijd en geslacht en zijn representatief voor de volwassen bevolking.
De onderzoekers keken naar vertrouwen in drie onderdelen: betaalbare eigen financiële bijdragen, bescherming van patiënten tegen stijgende kosten en de gevolgen van bezuinigingen voor patiënten. De laatste vraag werd alleen in 2024 gesteld.
Conclusie
Het vertrouwen van burgers in de betaalbaarheid van zorg blijft laag. Het vertrouwen dat eigen bijdragen betaalbaar blijven herstelde in 2024 iets ten opzichte van 2022, maar ligt nog onder het niveau van 2020. Het vertrouwen dat patiënten niet de dupe worden van stijgende kosten daalde verder.
Voor de zorgsector is dit een duidelijk signaal. Betaalbaarheid speelt mee in de toegang tot zorg, in patiëntgedrag en in behandelkeuzes. Zorgprofessionals doen er goed aan financiële zorgen actief te herkennen en bespreekbaar te maken, vooral bij patiënten met veel zorggebruik, een slechtere gezondheid of beperkte financiële ruimte.
