Het tekort aan verzekeringsartsen kan alleen worden teruggedrongen met een combinatie van maatregelen. Het afschaffen van de IVA, een grotere inzet van sociaal medisch verpleegkundigen en betere dossiers en richtlijnen bieden volgens het Nivel de meeste kansen. Geen van deze maatregelen lost het tekort op korte termijn volledig op.
In Nederland werken ongeveer 770 verzekeringsartsen. De meest recente raming gaat uit van een onvervulde vraag van 42 procent. Tegelijk stijgt het aantal aanvragen voor een arbeidsongeschiktheidsbeoordeling en kost iedere beoordeling steeds meer tijd.
Ontvang gratis onze zorgberichten in je mailbox.
Je kunt je op elk moment afmelden via de link onderaan de e-mails die je ontvangt.
Wil je graag weten hoe onze nieuwsbrief eruit ziet? Bekijk hier het archief.
Het Nivel onderzocht mogelijke oplossingen vanuit het perspectief van verzekeringsartsen, artsen in opleiding en burgers die zelf een arbeidsongeschiktheidsbeoordeling hebben meegemaakt.
In 2024 ontving het UWV ruim 93.000 aanvragen voor een WIA beoordeling. In datzelfde jaar werden 83.700 aanvragen afgehandeld. Ondanks maatregelen om meer beoordelingen uit te voeren, liep de achterstand op tot ongeveer 14.000 WIA beoordelingen. Beoordelingen voor de Wajong en Ziektewet zijn daarbij niet meegerekend.
De vraag groeit sneller dan de beschikbare capaciteit. Het rapport noemt drie oorzaken.
Het tekort heeft directe gevolgen voor mensen die wachten op duidelijkheid over hun inkomen, arbeidsmogelijkheden en recht op een uitkering. Ook werkgevers en andere betrokken professionals moeten langer wachten op een besluit.
Een eerste arbeidsongeschiktheidsbeoordeling kostte ongeveer twintig jaar geleden gemiddeld twee uur. Uit het nieuwe onderzoek komt een gemiddelde van 4,3 uur naar voren. Een herbeoordeling van een eigen dossier kost gemiddeld 3,4 uur. Bij een dossier van een andere verzekeringsarts loopt dit op tot vier uur. Een beoordeling voor bezwaar of beroep kost gemiddeld 4,9 uur.
Vooral het schrijven en onderbouwen van de verzekeringsgeneeskundige rapportage vraagt veel tijd. Verzekeringsartsen moeten rekening houden met wetgeving, eerdere rechterlijke uitspraken en eisen aan de medische argumentatie.
Ook zien zij meer mensen met psychische en psychosociale problematiek. Deze beoordelingen vragen vaak een uitgebreide analyse. Het voorspellen van herstel en toekomstige belastbaarheid is bij deze klachten niet eenvoudig.
De kwaliteit van de eerste beoordeling speelt hierbij een belangrijke rol. Een zorgvuldig en volledig eerste rapport kan later tijd besparen bij een herbeoordeling of bezwaarprocedure. Een beknopt of onvolledig rapport kan juist tot extra werk leiden.
Volgens de onderzoekers krijgt verzekeringsgeneeskunde te weinig aandacht tijdens de opleiding geneeskunde. Slechts 9 procent van de ondervraagde verzekeringsartsen maakte tijdens het reguliere onderwijs kennis met het vak. Ongeveer 19 procent kwam er tijdens de coschappen mee in aanraking.
Meer bekendheid onder geneeskundestudenten kan helpen, maar het vasthouden van nieuwe artsen lijkt minstens zo belangrijk. Door de werkdruk is er op sommige locaties te weinig tijd om coassistenten, anios en aios goed te begeleiden. Nieuwe artsen krijgen soms direct te maken met hoge productienormen.
Ongeveer 20 procent van de ondervraagde verzekeringsartsen verwacht over vijf jaar niet meer in het vak te werken. Pensionering is de belangrijkste reden. Daarnaast wil ongeveer 40 procent in de komende jaren minder uren gaan werken. Deze groep wil gemiddeld tien uur per week minder werken.
Onder aios verzekeringsgeneeskunde verwacht ongeveer 10 procent binnen vijf jaar te stoppen. Nog eens 30 procent weet niet of zij dan nog als verzekeringsarts werken. Zorgjob legde eerder uit wat de verschillen zijn tussen AIOS en ANIOS.
Van de verzekeringsartsen bij het UWV vindt ongeveer 35 procent de werkdruk te hoog. Meer dan de helft is ontevreden over de verhouding tussen cliëntcontact en administratie. Ongeveer 20 procent ervaart onvoldoende autonomie en meer dan de helft voelt zich niet goed betrokken bij besluiten over het werk.
De meeste verzekeringsartsen zijn tevreden over het salaris, de werktijden en de mogelijkheden om zich inhoudelijk te ontwikkelen. Meer dan 60 procent is echter ontevreden over de financiële doorgroeimogelijkheden. Onder de ondervraagde aios is dat 75 procent.
Volgens het rapport moet de aandacht daarom niet alleen uitgaan naar werving. Goede begeleiding, professionele autonomie, een veilig leerklimaat en ruimte voor kwaliteit zijn nodig om artsen voor het vak te behouden.
De eerste doorgerekende oplossing is het afschaffen van de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten. Daarmee zou het onderscheid tussen de IVA en de WGA verdwijnen. Verzekeringsartsen hoeven dan niet meer te beoordelen of iemand volledig en duurzaam arbeidsongeschikt is.
Verzekeringsartsen beoordelen het duurzaamheidscriterium als tijdrovend en moeilijk te onderbouwen. Ook leidt het verschil tussen de IVA en WGA tot bezwaarprocedures. De IVA biedt een hogere en stabielere uitkering. Daardoor hebben cliënten en werkgevers een financieel belang bij de uitkomst.
Het Nivel schat dat het afschaffen van de IVA de vraag naar UWV verzekeringsartsen over een periode van vijftien jaar met 10 tot 17 procent kan verlagen. De eerste effecten worden volgens het scenario pas na ongeveer vijf jaar zichtbaar. Onder gunstige aannames zouden vraag en aanbod rond 2040 dichter bij elkaar kunnen komen.
De burgers die aan het onderzoek deelnamen zien ook nadelen. Mensen kunnen financieel achteruitgaan en met een tijdelijke uitkering moeilijker een hypotheek krijgen. Ook kan onzekerheid ontstaan over toekomstige herbeoordelingen. Door het huidige capaciteitstekort is bovendien niet zeker of die herbeoordelingen op tijd kunnen plaatsvinden.
De tweede oplossing is een verdere uitbreiding van sociaal medische centra. Binnen deze teams kan een sociaal medisch verpleegkundige meer voorbereidende werkzaamheden uitvoeren.
Het gaat bijvoorbeeld om het verzamelen van medische informatie, het ordenen van dossiers, het samenvatten van de voorgeschiedenis en het voorbereiden van de anamnese. De verzekeringsarts blijft eindverantwoordelijk voor de medische beoordeling.
De deelnemende burgers zijn positief over deze taakverdeling. Zij hebben vertrouwen in verpleegkundigen en vinden het prettig dat twee professionals naar hun situatie kijken.
Verzekeringsartsen denken verschillend over taakdelegatie. Bij lichamelijke klachten zien zij vaak mogelijkheden. Bij psychische problematiek willen veel artsen de cliënt zelf spreken. Ook hangt het resultaat af van de samenwerking tussen de verzekeringsarts en de verpleegkundige.
Het Nivel berekent een mogelijke verlaging van de vraag naar verzekeringsartsen van 0 tot 11 procent binnen vijf jaar. De bandbreedte is groot. Het maximale effect wordt alleen bereikt als sociaal medische centra verder worden ingevoerd en er voldoende verpleegkundigen, arbeidsdeskundigen, procesbegeleiders en medisch secretaresses beschikbaar zijn.
Veel beoordelingstijd gaat verloren doordat medische dossiers niet volledig of overzichtelijk zijn. Verzekeringsartsen willen een betere overdracht vanuit de bedrijfsarts, huisarts en behandelend specialisten.
De samenwerking met bedrijfsartsen krijgt geen hoge beoordeling. Ongeveer 57 procent van de ondervraagde verzekeringsartsen vindt deze samenwerking niet goed. Zij willen laagdrempeliger contact, structureel overleg en een uniforme overdracht van gegevens.
Daarnaast zijn verschillende verzekeringsgeneeskundige richtlijnen sterk verouderd. Nieuwe wetenschappelijke richtlijnen kunnen verschillen tussen beoordelingen verkleinen en meer houvast bieden bij psychische klachten, bezwaarprocedures en rechterlijke uitspraken.
Ook digitale ondersteuning kan helpen. Verzekeringsartsen zien mogelijkheden voor spraakgestuurd rapporteren, het samenvatten van medische informatie en het structureren van dossiers. In de berekening gebruikt het Nivel een mogelijke tijdwinst van 0 tot 60 minuten per eerste beoordeling door digitale ondersteuning.
Betere dossiers en actuele richtlijnen kunnen de vraag naar verzekeringsartsen volgens de berekening over vijftien jaar met 1 tot 12 procent verlagen. Dit is de meest onzekere schatting, omdat weinig concrete praktijkgegevens beschikbaar zijn.
| Oplossing | Mogelijk effect | Belangrijkste voorwaarden en risico's |
|---|---|---|
| IVA afschaffen | 10 tot 17 procent minder vraag naar UWV verzekeringsartsen over vijftien jaar | Vraagt een stelselwijziging. Burgers kunnen inkomen en zekerheid verliezen. |
| Meer inzet van sociaal medisch verpleegkundigen | 0 tot 11 procent minder vraag binnen vijf jaar | Voldoende personeel, goede samenwerking en verdere invoering van sociaal medische centra zijn nodig. |
| Betere dossiers en actuele richtlijnen | 1 tot 12 procent minder vraag over vijftien jaar | De schatting bevat veel aannames. Ontwikkeling en invoering kosten tijd. |
De burgers in het onderzoek vinden een zorgvuldige beoordeling belangrijker dan snelheid, de hoogte van de uitkering en de kans op toekenning. Zij willen dat het dossier compleet is en dat de verzekeringsarts hun situatie serieus onderzoekt.
De deelnemers zijn terughoudend over het idee dat cliënten zelf hun volledige dossier moeten verzamelen. Dit kan meer regie geven, maar legt ook verantwoordelijkheid bij mensen die ziek zijn en beperkt belastbaar kunnen zijn.
De uitkomsten van dit deel van het onderzoek moeten voorzichtig worden gelezen. Aan het Burgerplatform deden elf mensen mee. De gesprekken geven inzicht in ervaringen en argumenten, maar vormen geen representatieve peiling onder alle mensen met een WIA beoordeling.
Het onderzoek laat zien dat alleen meer verzekeringsartsen opleiden onvoldoende is. Het vak moet zichtbaarder worden tijdens de geneeskundeopleiding, maar nieuwe artsen moeten ook goed worden begeleid en voldoende professionele ruimte krijgen.
Daarnaast moet het beoordelingsproces eenvoudiger worden. Betere dossiers, actuele richtlijnen, goede digitale ondersteuning en een duidelijke taakverdeling kunnen verzekeringsartsen ontlasten. Een stelselwijziging kan meer capaciteit vrijmaken, maar heeft grote financiële en maatschappelijke gevolgen voor cliënten.
Het Nivel adviseert om de verschillende maatregelen gezamenlijk uit te werken. Daarbij moeten de overheid, het UWV, opleidingen, beroepsverenigingen, verzekeringsartsen en andere betrokken professionals samenwerken. De effecten moeten in de praktijk worden gevolgd, omdat de doorrekeningen ruime onzekerheidsmarges bevatten.
