De eerste lijn in Nederland werkt steeds beter samen. Toch blijft de druk op zorgprofessionals hoog. Dat blijkt uit een nieuwe meting van Nivel over de beweging naar een sterkere eerste lijn.
Het rapport laat zien dat er veel gebeurt. Regio’s maken afspraken. Zorgverleners zoeken elkaar vaker op. Gemeenten zetten meer in op preventie. Ook krijgen huisartsen vaker meer tijd voor hun patiënten.
Ontvang gratis onze zorgberichten in je mailbox.
Je kunt je op elk moment afmelden via de link onderaan de e-mails die je ontvangt.
Wil je graag weten hoe onze nieuwsbrief eruit ziet? Bekijk hier het archief.
Maar de problemen zijn niet weg. Veel huisartsenpraktijken nemen geen nieuwe patiënten meer aan. De werkdruk blijft hoog. En de samenwerking met het sociaal domein loopt nog niet overal goed.
Een belangrijk doel van het Integraal Zorgakkoord is betere samenwerking in de eerste lijn. Het gaat dan om huisartsen, wijkverpleging, apotheken, fysiotherapeuten, diëtisten, ergotherapeuten, logopedisten, sociaal werkers en andere zorgverleners.
Die samenwerking moet vooral in de wijk en regio sterker worden. Zorgverleners moeten elkaar sneller vinden. Ook moet duidelijker worden wie welke zorg levert.
Volgens Nivel zijn veel regio’s hiermee aan de slag. Van de 54 eerstelijnszorgregio’s hebben 52 regio’s subsidie gekregen om de samenwerking te versterken. Daarmee doet bijna heel Nederland mee.
Ook beroepsgroepen krijgen steun om zich regionaal beter te organiseren. Tot maart 2026 zijn 380 vouchers toegekend via ZonMw. Vooral diëtisten, apothekers en huidtherapeuten maakten hier gebruik van.
De samenwerking gaat het beste in regio’s waar zorgverleners elkaar al kennen. Vaste contactpersonen, korte lijnen en vaste overleggen helpen. Het grootste probleem blijft tijd. Zorgverleners hebben vaak te weinig ruimte om naast hun gewone werk ook aan samenwerking te bouwen.
De samenwerking tussen huisartsenpraktijken en het sociaal domein blijft wisselend. In 2025 vond 47 procent van de huisartsenpraktijken deze samenwerking goed of heel goed. 43 procent was neutraal. 10 procent vond de samenwerking slecht of heel slecht.
Voor huisartsen is het sociaal domein belangrijk. Veel patiënten komen in de spreekkamer met problemen die niet alleen medisch zijn. Denk aan geldzorgen, eenzaamheid, stress, opvoedvragen of problemen thuis.
Als de huisarts deze patiënten goed kan doorverwijzen, kan dat medische zorg voorkomen. Maar dat lukt alleen als de lijnen kort zijn.
Volgens huisartsenpraktijken helpt het als er vaste contactpersonen zijn. Ook spreekuren in de praktijk en regelmatig overleg werken goed. De praktijkondersteuner speelt daarbij vaak een grote rol.
Het grootste knelpunt is terugkoppeling. Huisartsen weten vaak niet of een patiënt echt is geholpen. Ook lange wachttijden, slechte bereikbaarheid en veel wisselingen in personeel maken de samenwerking lastig.
De vraag naar zorg in de eerste lijn blijft groeien. Bij bijna alle onderzochte aandoeningen en patiëntgroepen nam het aantal mensen met een zorgvraag toe tussen 2023 en 2024.
Toch hadden minder patiënten contact met sommige eerstelijnszorgverleners. Dat geldt vooral voor de huisarts, de wijkverpleging en de huisartsenspoedpost.
Dat betekent niet automatisch dat mensen minder zorg nodig hebben. Het kan ook betekenen dat zorg minder makkelijk beschikbaar is. Of dat patiënten langer wachten voordat zij hulp zoeken.
Tegelijk verwijzen huisartsen vaker door naar het ziekenhuis. Het aantal verwijzingen naar medisch-specialistische zorg steeg van 306 per 1.000 ingeschreven patiënten in 2019 naar 323 in 2024.
Voor zorgprofessionals is dat belangrijk. Als de zorgvraag groeit en de eerste lijn minder ruimte heeft, kan de druk op de tweede lijn verder toenemen.
Zorggebruikers zijn meestal positief over de huisartsenzorg. Van de mensen die huisartsenzorg nodig hadden, kon 76 procent binnen één dag of binnen twee tot drie dagen terecht bij de huisarts.
Bij de praktijkondersteuner was dat 70 procent. Ook over de wachttijd zijn veel mensen tevreden.
Bij andere eerstelijnszorgverleners zijn de ervaringen ook vaak positief. Vooral ergotherapie, diëtetiek, wijkverpleging en apotheekzorg scoren goed op wachttijden.
Het sociaal werk valt minder goed op. Daar was 29 procent van de zorggebruikers niet tevreden over de wachttijd. Mensen moesten daar ook vaker langer dan vier weken wachten.
Dat raakt ook de huisartsenzorg. Als patiënten lang moeten wachten op hulp vanuit het sociaal domein, blijven problemen vaker bij de huisarts liggen.
Steeds meer huisartsenpraktijken werken met Meer Tijd Voor de Patiënt. In 2024 declareerde 93 procent van de huisartsenpraktijken deze vergoeding.
Het doel is simpel. De huisarts krijgt meer tijd per patiënt. Daardoor is er meer ruimte om goed door te vragen, samen te beslissen en passende zorg te bieden.
Patiënten merken dit deels. In 2025 gaf 90 procent van de zorggebruikers aan dat zij meestal of altijd genoeg tijd hadden om alles te bespreken met de huisarts.
Nivel kan nog niet precies zeggen wat het effect is op de kwaliteit van zorg. Daarvoor is meer onderzoek nodig. Wel is duidelijk dat deze manier van werken inmiddels breed is ingevoerd.
Samen beslissen is een belangrijk onderdeel van passende zorg. De patiënt en zorgverlener bespreken samen welke behandeling of ondersteuning het beste past.
Volgens Nivel blijft dit ongeveer gelijk. Zorggebruikers geven samen beslissen in de eerste lijn een gemiddelde score van 68 op een schaal van 0 tot 100.
Zorgverleners helpen patiënten meestal goed met informatie en vervolgafspraken. Minder vaak bespreken zij uitgebreid de verschillende mogelijkheden en de voor- en nadelen daarvan.
Daar ligt nog ruimte voor verbetering. Samen beslissen vraagt tijd. Het vraagt ook dat zorgverleners duidelijk uitleggen welke keuzes er zijn.
Gemeenten zetten meer in op preventie. Bijna alle gemeenten zijn gestart met valpreventie. Ook sociaal verwijzen, Kansrijke Start, de Gecombineerde Leefstijlinterventie en Kind naar Gezonder Gewicht worden steeds vaker gebruikt.
In 2024 deden 60.345 mensen mee aan de Gecombineerde Leefstijlinterventie. Ook deden 80.000 mensen van 65 jaar en ouder mee aan een interventie voor valpreventie.
Toch komt preventie nog niet vaak terug in het gesprek met de zorgverlener. Veel burgers geven aan dat zij nooit met een eerstelijnszorgverlener praten over roken, bewegen, voeding, gewicht, alcohol of stress.
Als leefstijl wel wordt besproken, gaat het meestal over bewegen. Daarna volgen voeding, gewicht en stress.
Dat laat zien dat preventie op papier groeit, maar in de spreekkamer nog niet vanzelf gebeurt.
De toegankelijkheid van huisartsenzorg blijft een groot aandachtspunt. Veel praktijken nemen tijdelijk of volledig geen nieuwe patiënten aan.
Het aandeel huisartsenpraktijken met een volledige patiëntenstop steeg van 18 procent in 2024 naar 30 procent in 2025. Bij een volledige patiëntenstop kunnen nieuwe patiënten zich niet inschrijven.
Dat is een duidelijk signaal. Als mensen geen vaste huisarts hebben, kunnen zij later zorg zoeken. Ook kan de druk op spoedzorg toenemen.
Nivel adviseert daarom om beter te onderzoeken waarom praktijken een patiëntenstop hebben. Ook moet duidelijker worden hoeveel mensen geen huisarts hebben.
Digitale zorg speelt een steeds grotere rol in de eerste lijn. Huisartsen gebruiken vaak digitaal contact met patiënten. Denk aan berichten, online afspraken, digitale vragenlijsten en beeldbellen.
In 2025 gebruikte 97 procent van de huisartsen digitaal schriftelijk contact. Bij verpleegkundigen in de huisartsenzorg was dat 92 procent. Ook beeldbellen nam toe bij huisartsen.
In de wijkverpleging en thuiszorg blijft digitaal contact minder gebruikelijk. Daar is het contact vaker persoonlijk en praktisch van aard.
Opvallend is dat het gebruik van Thuisarts.nl daalt. In 2025 had de website ruim 88 miljoen paginaweergaven. Dat is nog steeds veel, maar minder dan in eerdere jaren.
Volgens Nivel hoeft dat niet te betekenen dat mensen minder online zoeken naar gezondheidsinformatie. Het zoekgedrag verandert. Mensen gebruiken vaker zoekmachines, apps of AI-antwoorden.
De personele capaciteit in de eerste lijn is de afgelopen jaren licht gestegen of stabiel gebleven. Toch voelen zorgprofessionals nog steeds veel werkdruk.
Het aantal geregistreerde huisartsen steeg van 14.068 in 2019 naar 15.749 in 2025. Het aantal werkzame huisartsen steeg ook, maar minder hard.
Bij de huisartsenopleiding is juist een daling te zien. Het aantal aios huisartsgeneeskunde ging van 2.255 in 2019 naar 2.022 in 2025.
Bij doktersassistenten bleef het aantal werkzame personen ongeveer gelijk. Wel waren er in 2025 minder studenten dan in 2024.
Bij apothekersassistenten is de situatie zorgelijk. Het aantal werkzame apothekersassistenten daalde in 2025 ten opzichte van 2024. Ook het aantal afgestudeerden daalde. Tegelijk nam de werkdruk toe.
Bij fysiotherapeuten bleef het aantal werkzame professionals stabiel. Bij optometristen, diëtisten, ergotherapeuten en logopedisten nam de capaciteit toe. Bij oefentherapeuten nam deze juist af.
Voor zorgprofessionals laat het rapport vooral zien dat de eerste lijn verandert. Samenwerking wordt steeds belangrijker. De zorgvraag groeit. Tegelijk blijft personeel schaars.
Huisartsen, praktijkondersteuners, wijkverpleegkundigen, apothekers, paramedici en sociaal werkers krijgen daardoor meer met elkaar te maken. Goede afspraken in de wijk en regio worden belangrijker.
Voor huisartsenpraktijken liggen de grootste zorgen bij werkdruk, patiëntenstops en de samenwerking met het sociaal domein.
Voor wijkverpleging en thuiszorg gaat het vooral om goede afstemming met andere zorgverleners en passende inzet van digitale zorg.
Voor apotheken en paramedische beroepen spelen vooral personeel, instroom in opleidingen en regionale samenwerking een rol.
Voor het sociaal domein is de boodschap ook duidelijk. Huisartsen kunnen pas goed verwijzen als sociale ondersteuning snel bereikbaar is en goed terugkoppelt.
Nivel adviseert zorgpartijen om samen naar de resultaten te kijken. De vraag is niet alleen of er meer samenwerking is. De vraag is vooral of patiënten en zorgprofessionals er iets aan hebben.
Daarom is meer zicht nodig op patiëntenstops, mensen zonder huisarts, personeelstekorten, preventie en samenwerking met het sociaal domein.
In 2027 volgt een nieuwe meting. Die moet laten zien of de eerste lijn verder sterker wordt en waar extra actie nodig is.
Bron: Nivel
