Extended Scope Fysiotherapeut

Een Extended Scope Fysiotherapeut (in Nederland meestal aangeduid als Extended Scope Specialist, afgekort ESS) is een BIG-geregistreerde fysiotherapeut die op masterniveau is opgeleid en daarnaast een aanvullende Extended Scope-opleiding heeft gevolgd. De Extended Scope Fysiotherapeut beweegt zich nadrukkelijk op het snijvlak van paramedische beweegzorg en het medische domein: niet alleen behandelen, maar vooral ook klinisch beoordelen, triëren en gericht verwijzen van patiënten met (vaak complexe) klachten aan het houdings- en bewegingsapparaat.

Het kernidee achter Extended Scope is dat een deel van de zorgvraag – met name rondom musculoskeletale (MSK) klachten – efficiënter kan worden afgehandeld door een zeer ervaren, aanvullend opgeleide fysiotherapeut. In Nederland wordt sinds 2017 gewerkt aan de ontwikkeling en positionering van de ESS-functie in de eerste en tweede lijn. Daarbij speelt de Nederlandse Vereniging van Extended Scope Specialisten (NVES) een centrale rol met een beroepsprofiel en een kwaliteitsregister.

Waarom bestaat het beroep Extended Scope Fysiotherapeut?

De Extended Scope Fysiotherapeut is ontstaan vanuit meerdere drukpunten in de zorg:

• Hoge instroom van beweegklachten bij huisartsen en poliklinieken (orthopedie/neurologie e.d.).
• Huisartsentekort en werkdruk, waardoor behoefte groeit aan veilige substitutie van zorg.
• Doelmatigheid: kortere diagnostische routes, minder onnodige diagnostiek en sneller de juiste zorg op de juiste plek.
• Meer integrale samenwerking tussen eerste lijn, anderhalvelijnszorg en tweede lijn.

In internationale literatuur wordt “extended scope” gebruikt voor rollen waarin fysiotherapeuten (afhankelijk van land en wetgeving) aanvullende medische taken kunnen uitvoeren, zoals aanvullende diagnostiek, injecties of medicatie. In Nederland is de invulling nadrukkelijk contextafhankelijk en groeit deze meestal via samenwerkingsafspraken met huisarts of medisch specialist.

De taken van een Extended Scope Fysiotherapeut zijn onder meer:

De werkzaamheden van een Extended Scope Fysiotherapeut zijn breder dan die van een “reguliere” fysiotherapeut. De nadruk ligt op diagnostiek, triage, klinische besluitvorming en zorgcoördinatie. In de praktijk ziet de rol er vaak uit als een zelfstandig spreekuur of een triage-/filterfunctie binnen een zorgpad.

Veelvoorkomende taken (afhankelijk van setting en afspraken) zijn:

• Uitgebreide anamnese en lichamelijk onderzoek bij patiënten met klachten aan het bewegingsapparaat.
• Klinisch redeneren en differentiaaldiagnostiek: inschatten wat waarschijnlijk is, maar vooral ook wat niet gemist mag worden (“red flags”).
• Triage en routing: bepalen of iemand (a) gerustgesteld en geadviseerd kan worden, (b) in de eerstelijn kan blijven, (c) aanvullende diagnostiek of specialistische beoordeling nodig heeft, of (d) met spoed door moet.
• Gericht verwijzen (bijvoorbeeld naar orthopeed, neuroloog, reumatoloog) of terugsturen naar passende eerstelijnszorg.
• Behandel-/beleidsadvies: soms is dat fysiotherapie, soms “conservatief beleid” (afwachten/zelfmanagement), soms leefstijl-/beweegadvies, soms verdere medische route.
• Casemanagement en afstemming met huisarts/specialist: terugkoppeling, planvorming en follow-up waar nodig.
• Documenteren in medische systemen (bijvoorbeeld in de huisartsenpraktijk in het HIS), waardoor de ESS in dezelfde informatiestroom werkt als de huisarts.
• Bijdragen aan doelmatigheid: bewust omgaan met diagnostiek, verwachtingen van patiënten en kostenbeheersing.

In een Nederlandse praktijkbeschrijving wordt bijvoorbeeld benoemd dat consulten in de huisartsenpraktijk vaak langer zijn dan een gemiddeld huisartsconsult, waardoor er meer tijd is voor anamnese, onderzoek en uitleg. Ook wordt beschreven dat onnodige en belastende onderzoeken kunnen worden voorkomen en de “patient journey” korter kan worden.

Waar werkt een Extended Scope Fysiotherapeut

De Extended Scope Fysiotherapeut werkt in Nederland vooral in twee omgevingen: de eerste lijn (huisartsenpraktijk/anderhalvelijnszorg) en de tweede lijn (poliklinieken/hospitaalzorg). De invulling kan regionaal verschillen en start vaak in pilots, ketensamenwerkingen of innovatieprojecten.

1) Eerste lijn: huisartsenpraktijk – “Beweegklachtenspreekuur”

• De ESS draait een spreekuur binnen (of in nauwe koppeling met) de huisartsenpraktijk, specifiek voor patiënten met (complexe) beweegklachten.
• Doel: de huisarts ontlasten, sneller de juiste route bepalen en verwijzingen naar de tweede lijn beperken waar dat veilig kan.
• In sommige regio’s is de ESS georganiseerd via een regionale pool/coöperatie, waarbij meerdere fysiotherapiepraktijken samen ESS-capaciteit leveren aan meerdere huisartsenpraktijken. Dit wordt ook gekoppeld aan het belang van een onafhankelijke positie (geen directe prikkel om eigen praktijk te bevoordelen).

2) Tweede lijn: polikliniek/ziekenhuis – “filter/zeef” in specialistische domeinen

• In de tweede lijn werkt de ESS in poliklinieken samen met medisch specialisten, bijvoorbeeld in orthopedie, neurologie of oncologie.
• De ESS beoordeelt of een patiënt daadwerkelijk een medisch specialistisch consult en/of aanvullend diagnostisch onderzoek nodig heeft, of dat een andere route passender is.
• Doel: minder onnodige “loopings” in zorgpaden en efficiënter gebruik van specialistische capaciteit.

Andere mogelijke werkplekken (minder standaard, maar internationaal of in ontwikkeling):

• SEH (spoedeisende hulp) in een case manager/triagerol voor MSK-problematiek (internationaal beschreven).
• Diagnostische centra beweegzorg of integrale MSK-netwerken in de regio.
• Projectmatige inzet (innovatiegelden/ketenprojecten) binnen substitutieprogramma’s.

Met wie werkt een Extended Scope Fysiotherapeut samen?

De Extended Scope Fysiotherapeut is per definitie een ketenprofessional. De samenwerking is vaak intensiever en “medischer” dan in de reguliere eerstelijnsfysiotherapie. Denk aan:

• Huisartsen (taakafspraken, terugkoppeling, meelezen in dossiers, overleg over afwijkende signalen).
• Doktersassistenten (triage, inplanning van het spreekuur).
• Medisch specialisten (orthopedie/neurologie/reumatologie e.d.) in poliklinische zorgpaden.
• Verpleegkundig specialisten (VS) en physician assistants (PA) (verwante rollen; in ontwikkeling wordt zelfs genoemd dat ESS door kan groeien richting vergelijkbare positionering, afhankelijk van wet- en regelgeving).
• Regio- en netwerkpartners: andere fysiotherapeuten, oefentherapeuten, ergotherapeuten, leefstijlcoaches, revalidatie, etc.

Welke competenties en vaardigheden zijn cruciaal?

Een Extended Scope Fysiotherapeut werkt met meer klinische onzekerheid en verantwoordelijkheid. Naast uitstekende MSK-kennis zijn dit de onderscheidende competenties:

• Geavanceerd klinisch redeneren en herkennen van alarmsignalen.
• Differentiaaldiagnostiek (niet “alles is overbelasting”): kunnen schakelen tussen spier-/peesproblematiek, neurologische uitval, inflammatoire aandoeningen, oncologische signalen, systeemziekte, etc.
• Communicatie op medisch niveau: rapporteren en overleggen in taal en structuur die aansluit bij huisarts/specialist.
• Besluitvorming en doelmatigheid: afwegen van diagnostiek en verwijzingen, inclusief “watchful waiting” waar passend.
• Onafhankelijk handelen in het belang van de patiënt (met aandacht voor belangenverstrengeling).
• Leiderschap en implementatiekracht: de rol bestaat vaak in een ontwikkelomgeving (pilot/innovatie) en vraagt initiatief.

Wat verdient een Extended Scope Fysiotherapeut

Het salaris van een Extended Scope Fysiotherapeut is in de praktijk afhankelijk van:

• de werkgever (ziekenhuis, huisartsenorganisatie, zorggroep, coöperatie, fysiotherapiepraktijk),
• de functionele inbedding (triage/spreekuurfunctie versus behandelrol),
• de CAO (bijvoorbeeld CAO Ziekenhuizen),
• ervaring/periodieken en functiewaardering (FWG/functiegroep).

Indicatie in loondienst (CAO Ziekenhuizen)

In de CAO Ziekenhuizen (loopt 2025–2027) staan salaristabellen per functiegroep. Voor een rol op het niveau van (master) fysiotherapie en een bredere verantwoordelijkheid wordt in de praktijk vaak gedacht aan functiegroep 55 of 60, afhankelijk van de zwaarte van de functie en de lokale functiewaardering.

• Functiegroep 55: circa € 3.826 – € 5.395 bruto per maand (fulltime volgens CAO, doorgaans 36 uur) per 1 februari 2026.
• Functiegroep 60: circa € 4.163 – € 6.098 bruto per maand (fulltime volgens CAO, doorgaans 36 uur) per 1 februari 2026.

Belangrijke nuance: de titel “Extended Scope Fysiotherapeut/ESS” is op zichzelf geen standaard CAO-functienaam. De feitelijke inschaling hangt dus af van de functieomschrijving (takenpakket, verantwoordelijkheden, zelfstandigheid, werkplek) en de uitkomst van functiewaardering.

Aantal werkzaam in Nederland

Een exact, actueel en landelijk “CBS-achtig” totaal voor Extended Scope Fysiotherapeuten is lastig te geven, omdat Extended Scope geen aparte BIG-beroepsgroep is: je blijft in registratiesystemen in de eerste plaats fysiotherapeut.

Wel zijn er twee relevante referentiepunten:

• Totaal aantal BIG-geregistreerde fysiotherapeuten in Nederland: 36.227 (peildatum 1 februari 2025).
• In het (NVES-)beroepscompetentieprofiel wordt genoemd dat in het voorjaar van 2021 ruim 650 fysiotherapeuten de opleiding tot Extended Scope Specialist met goed gevolg hebben afgerond.

Praktische interpretatie:

• De beroepsgroep is in absolute zin klein ten opzichte van het totaal aantal fysiotherapeuten (orde van grootte: enkele honderden).
• Niet iedereen die opgeleid is, werkt (fulltime) als ESS: in de praktijk combineren veel professionals de ESS-rol met andere werkzaamheden (bijv. deels spreekuur in de huisartsenpraktijk en deels fysiotherapie in een praktijk of instelling).
• NVES werkt met een kwaliteitsregister; daarmee is er wel kwaliteitsborging, maar het totaal aantal “actief werkzaam” is regionaal en dynamisch.

Welke opleiding heeft de Extended Scope Fysiotherapeut gevolgd

De route naar Extended Scope Fysiotherapeut bestaat uit meerdere opleidingslagen. Samengevat: je start als hbo-student fysiotherapie, ontwikkelt je tot BIG-geregistreerd fysiotherapeut, specialiseert je op masterniveau en volgt daarna een erkende Extended Scope-opleiding.

1) Instroom voor hbo Fysiotherapie (bachelor)

• Toelaatbaar met havo, vwo of mbo niveau 4 (hogescholen noemen dit expliciet als toelatingseis).
• Er zijn ook routes via een 21+ toelatingstoets bij sommige instellingen.

2) Bachelor Fysiotherapie (hbo)

• De basisopleiding tot fysiotherapeut is een hbo-bachelor (meestal 4 jaar voltijd).
• Na afronding kun je werken als fysiotherapeut (met BIG-registratie) en ervaring opbouwen.

3) Masteropleiding (specialisatie) – masterniveau

• Voor Extended Scope is in Nederland doorgaans een masteropleiding relevant, omdat NVES uniformiteit nastreeft in het opleidingsniveau (masterniveau) van Extended Scope Specialisten.
• Een master Fysiotherapie is veelal deeltijd en duurt gemiddeld drie jaar. Vaak combineer je dit met werken in de praktijk.

4) Aanvullende Extended Scope-opleiding (postbachelor/post-master)

Na (of aansluitend op) masterniveau volgt een aanvullende opleiding gericht op de ESS-competenties. NVES benoemt erkende opleiders/opleidingen die toegang geven tot het kwaliteitsregister, en geeft aan dat voor lidmaatschap doorgaans een master-specialisatie vereist is, gevolgd door een Extended Scope-opleiding.

Voorbeelden van opleidingsvormen (ter illustratie):

• Breederode (Mastercourse Extended Scope / beweegspecialist huisartsenzorg): deeltijd, studiebelasting circa 150 uur en 9 bijeenkomsten; masterniveau-inhoud, waarbij een masterdiploma wenselijk is en voor NVES-registratie binnen het fysiotherapeutisch domein verplicht wordt genoemd.
• Avans+/Habeo+ (Extended Scope beweegspecialist huisartsenzorg): duur 20 weken, studielast 10 EC; blended learning met praktijkstage (bijv. 4 uur per week in een huisartsenpraktijk) en ongeveer maandelijks fysieke bijeenkomsten.

Opleidingsniveau in één zin: de Extended Scope Fysiotherapeut functioneert in Nederland in de praktijk als een master-opgeleide specialist (EQF/NLQF niveau 7) met aanvullende post-master/postbachelor scholing in Extended Scope.

Hoe lang duurt de opleiding tot Extended Scope Fysiotherapeut

Omdat “vooropleiding” in Nederland meestal verwijst naar de opleiding die je nodig hebt om aan een hbo-bachelor te mogen beginnen, hieronder de gangbare routes en duur. Let op: door stapelen/omwegen kan dit per persoon verschillen.

• HAVO: doorgaans 5 jaar (rechtstreekse instroom naar hbo mogelijk).
• VWO: doorgaans 6 jaar (rechtstreekse instroom naar hbo mogelijk).
• MBO niveau 4: meestal 3 tot 4 jaar (afhankelijk van leerweg/instroom/opleiding; daarna instroom naar hbo mogelijk).
• 21+ route: geen standaardduur; voorbereidingstijd hangt af van de kandidaat en de toelatingsprocedure van de hogeschool.

Voor loopbaanplanning is het vaak zinvoller om te denken in totale ontwikkeltijd richting Extended Scope:

• Bachelor Fysiotherapie: meestal 4 jaar.
• Werkervaring: vaak enkele jaren om klinische routine en netwerkpositie op te bouwen.
• Master: gemiddeld 3 jaar (veelal deeltijd).
• Extended Scope-opleiding: varieert van kortere masterclasses (met studielast in uren en bijeenkomsten) tot programma’s van circa 20 weken met stage/werkplekleren.

Het opleidingsniveau van een Extended Scope Fysiotherapeut is HBO.

Enkele wetenswaardigheden over de Extended Scope Fysiotherapeut

Onderstaande punten zijn waardevol voor wie dit beroep overweegt of ermee samenwerkt:

• Relatief nieuw in Nederland: de ESS deed in 2017 zijn intrede; sindsdien wordt intensief gewerkt aan functie en positionering.
• Beweegklachtenspreekuur als herkenbaar concept: in de eerste lijn startte de inzet vaak met een beweegklachtenspreekuur in de huisartsenpraktijk, juist voor complexe problematiek. Dit wordt gekoppeld aan hoge patiënttevredenheid, een kortere diagnostische fase en minder onnodige onderzoeken.
• Onafhankelijkheid is een expliciete succesfactor: er wordt benadrukt dat de ESS in een huisartsenpraktijk niet de eigen fysiotherapiepraktijk mag bevoordelen; daarom wordt de werklocatie vaak buiten de eigen praktijk georganiseerd (bijv. in de huisartsenpraktijk of via regionale ESS-pools).
• Toegang tot medische informatie is cruciaal: voor goed klinisch beoordelen is toegang tot relevante dossierinformatie (bijv. in het HIS) een randvoorwaarde.
• Taakdelegatie versus taakherschikking: in de huidige praktijk gebeurt samenwerking vaak via taakdelegatie (arts blijft eindverantwoordelijk). De ambitie is vaker richting taakherschikking (meer verantwoordelijkheid bij de ESS), maar dat vraagt bewijsvoering en soms aanpassing in wet- en regelgeving.
• Internationale variatie in “extended scope”: wereldwijd kunnen taken als aanvragen van diagnostiek, injecties of (in sommige landen) voorschrijven van medicatie onderdeel zijn van advanced/extended scope. In Nederland groeit de invulling doorgaans via regionale afspraken en pilots, passend binnen de Nederlandse kaders.
• Carrièreperspectief en professionalisering: het beroep biedt voor ervaren fysiotherapeuten een duidelijk “doorgroeipad” richting triage/casemanager-rollen en meer ketenregie, naast (of in plaats van) traditionele behandelrollen.

Extra informatie over de Extended Scope Fysiotherapeut

In de praktijk circuleren meerdere benamingen, afhankelijk van organisatie, context en internationale invloed. Je komt onder andere tegen:

• Extended Scope Specialist (ESS) (meest gebruikelijk in Nederland).
• Extended Scope Specialist Fysiotherapeut.
• Extended Scope Practitioner (ESP) (veel gebruikt in Engelstalige context).
• Advanced Practice Physiotherapist (APP) (internationale term voor vergelijkbare gevorderde rollen).
• Beweegspecialist huisartsenzorg (benadrukt de setting en het spreekuur in de huisartsenpraktijk).
• POH-B (praktijkondersteuner huisarts – bewegen) (term die je in de praktijksetting kunt tegenkomen bij beweegspreekuren; niet overal uniform gebruikt).