Geriatrie verpleegkundige
Een Geriatrie verpleegkundige (ook vaak geschreven als geriatrieverpleegkundige) is een verpleegkundige die gespecialiseerd is in de zorg voor (kwetsbare) ouderen met meervoudige en complexe gezondheidsproblemen. Denk aan combinaties van lichamelijke aandoeningen, cognitieve problemen (zoals dementie), stemmingsproblemen, functieverlies, sociale kwetsbaarheid en medicatieproblematiek.
Waar veel verpleegkundige functies zich vooral richten op één diagnose of één behandeltraject, kijkt de Geriatrie verpleegkundige juist breed: wat is er medisch aan de hand, wat betekent dat voor het dagelijks functioneren, en wat is nodig om kwaliteit van leven en zelfstandigheid zo goed mogelijk te behouden of te herstellen?
Wat is een Geriatrie verpleegkundige?
De Geriatrie verpleegkundige is een (gespecialiseerde) verpleegkundige die zich richt op de zorg voor de geriatrische en gerontologische zorgvrager. In de praktijk gaat het vaak om ouderen met:
- Multimorbiditeit (meerdere aandoeningen tegelijk) en ingewikkelde samenhang tussen klachten
- Kwetsbaarheid (frailty) en beperkte “reserve” waardoor iemand sneller achteruitgaat bij stress, infecties of operaties
- Geriatrische syndromen (zoals vallen, delier, incontinentie, ondervoeding, immobiliteit, decubitus)
- Cognitieve/psychische problematiek (dementie, depressie, angst, gedragsveranderingen)
- Sociale complexiteit (mantelzorgbelasting, eenzaamheid, onveilige thuissituatie)
De kern is dat de Geriatrie verpleegkundige niet alleen “zorg uitvoert”, maar ook klinisch redeneert, risico’s vroeg signaleert, de zorgketen organiseert en vaak een consultatieve/coachende rol heeft richting collega’s.
Voor welke doelgroep werkt een Geriatrie verpleegkundige?
In de geriatrie wordt vaak onderscheid gemaakt tussen:
- Gerontologische zorgvragers: ouderen bij wie veroudering en (chronische) klachten centraal staan, met focus op gezond ouder worden, behoud van zelfstandigheid en welbevinden.
- Geriatrische zorgvragers: kwetsbare ouderen met problemen in meerdere domeinen (somatisch, psychisch, functioneel en sociaal) waarbij functioneren en kwaliteit van leven onder druk staan.
Belangrijk om te weten: niet iedere oudere patiënt is een geriatrische patiënt. Een vitaal persoon van 82 met één goed behandelde aandoening vraagt een andere benadering dan een kwetsbare 72-jarige met meerdere aandoeningen, vallen, geheugenproblemen en complexe thuissituatie.
De taken van een Geriatrie verpleegkundige zijn onder meer:
De werkzaamheden hangen af van de setting (ziekenhuis, verpleeghuis, revalidatie, thuiszorg), maar een Geriatrie verpleegkundige houdt zich meestal bezig met een combinatie van directe patiëntenzorg, coördinatie, preventie en deskundigheidsbevordering.
Kerntaken in de directe zorg
- In kaart brengen van de gezondheidstoestand (observatie, (hetero)anamnese, risicoscreening, meetinstrumenten)
- Verpleegkundige diagnoses stellen en prioriteiten bepalen bij meerdere problemen tegelijk
- Opstellen, uitvoeren en bijstellen van een individueel zorgplan (methodisch werken)
- Verpleegtechnische handelingen (bijv. medicatietoediening, wondzorg, infuustherapie afhankelijk van setting en bevoegdheden)
- Bewaken van vitale functies en klinische achteruitgang (ook bij atypische presentatie: “niet-pluis” signalen)
- Preventie en risicomanagement: valpreventie, deliriumpreventie, ondervoeding, decubitus, infectiepreventie
- Begeleiding bij chronische aandoeningen en omgaan met functieverlies
- Palliatieve zorg en zorg in de stervensfase (comfort, symptoomverlichting, ondersteuning naasten)
Kerntaken in regie, consultatie en samenwerking
- Regisseren van multidisciplinaire afstemming (meerdere disciplines tegelijk, met één integraal doel: functioneren/kwaliteit van leven).
- Ketenzorg en continuïteit: organiseren van opname/ontslag, overdracht, vervolgzorg, hulpmiddelen en thuiszorg/ELV/GRZ/verpleeghuis.
- Consultfunctie binnen een organisatie: advies aan andere afdelingen/teams over aanpak bij geriatrische problematiek (bijv. delier, vallen, polyfarmacie, dementie in het ziekenhuis).
- Voorlichting, instructie en coaching aan patiënten, naasten/mantelzorgers én collega’s (verzorgenden, verpleegkundigen, arts-assistenten).
- Bijdragen aan kwaliteit en innovatie: werken met richtlijnen, verbeteren van protocollen, deelname aan projecten/werkgroepen.
Waar werkt een Geriatrie verpleegkundige
Een Geriatrie verpleegkundige komt de geriatrische doelgroep tegen in bijna alle sectoren, maar de functie concentreert zich vooral in:
- Ziekenhuizen (klinische geriatrieafdeling, acute opname ouderen, geriatrische consultteams, polikliniek)
- Verpleeghuizen en woonzorgcentra (somatiek en psychogeriatrie/dementiezorg)
- Geriatrische Revalidatiezorg (GRZ) en revalidatiecentra (herstel na operatie/ziekte met als doel terug naar huis)
- Thuiszorg/wijkzorg (gespecialiseerde ouderenzorg, complexe casuïstiek, signaleren en coördineren)
- Huisartsenzorg/ketenzorg (soms in transmurale teams of in samenwerkingsverbanden rond kwetsbare ouderen)
- Hospice/palliatieve units (waar ouderenzorg en palliatieve zorg elkaar vaak overlappen)
In de praktijk betekent dit dat de Geriatrie verpleegkundige vaak werkt daar waar de “complexe oudere” is: in de ouderenzorg (VVT), in het ziekenhuis (2e lijn) én in de overgang tussen die werelden (transmuraal).
Typische werkomgeving en werkrooster
De werkomgeving kan sterk verschillen:
- Klinische afdelingen (ziekenhuis/GRZ/verpleeghuis): veelal 24/7 zorg met dag-, avond- en nachtdiensten, plus weekenden/feestdagen.
- Polikliniek/consultfunctie: vaker kantoortijden, meer geplande gesprekken, casemanagement-achtige regie en samenwerking.
- Wijkzorg/thuiszorg: veel zelfstandig werken, routes, triage/signalering, schakelen met huisarts en mantelzorg.
Samenwerking: met wie werkt een Geriatrie verpleegkundige?
Geriatrie is bijna altijd multidisciplinair. Afhankelijk van de setting werkt een Geriatrie verpleegkundige samen met o.a.:
- klinisch geriater / internist ouderengeneeskunde
- specialist ouderengeneeskunde (verpleeghuisarts)
- verpleegkundig specialist en/of physician assistant
- fysiotherapeut, ergotherapeut, logopedist
- diëtist, apotheker (polyfarmacie)
- psycholoog/neuropsycholoog, ouderenpsychiater
- maatschappelijk werk, transferpunt, geestelijk verzorger
- wijkverpleging, casemanagement dementie, mantelzorgnetwerk
Juist omdat er veel disciplines betrokken zijn, is “regie houden” een belangrijk onderdeel van het vak. De Geriatrie verpleegkundige fungeert vaak als spil tussen medische behandeling, verpleegkundige doelen en wat in het dagelijks leven haalbaar is.
Belangrijkste competenties en vaardigheden
Een goede Geriatrie verpleegkundige combineert technische verpleegkundige basis met een sterke “breedteblik”. Belangrijke competenties zijn:
- Klinisch redeneren bij complexe en atypische presentaties
- Risicosignalering (vallen, delier, ondervoeding, decubitus, medicatieveiligheid)
- Communicatie op maat (cognitieve problemen, wilsonbekwaamheid, familie-dynamiek)
- Omgaan met ethische dilemma’s (wel/niet behandelen, kwaliteit van leven, autonomie vs veiligheid)
- Coördinatie en samenwerken over afdelingen en organisaties heen (ketenzorg)
- Coachen en deskundigheidsbevordering van collega’s
- Stressbestendigheid (snelle wisselingen, complexe situaties, emotionele belasting)
- Evidence based werken (richtlijnen, protocollen, verbeterprojecten)
- Digitale vaardigheden (EPD, digitale overdracht, zorg op afstand/e-health waar relevant)
Bevoegdheden, verantwoordelijkheden en wetgeving
In Nederland is de titel “verpleegkundige” wettelijk beschermd. Dat betekent dat je in de praktijk (en zeker in veel functies) BIG-geregistreerd moet zijn om als verpleegkundige te mogen werken en de titel te voeren.
De titel “Geriatrie verpleegkundige” is doorgaans een functie- of specialisatietitel. Die kan per werkgever en opleiding verschillen (bijvoorbeeld CZO-erkende vervolgopleiding of post-hbo). In organisaties met een gespecialiseerde rol hoort daar vaak extra verantwoordelijkheid bij, zoals consultatie, coaching, kwaliteitszorg en ketenregie.
Wat verdient een Geriatrie verpleegkundige
Het salaris van een Geriatrie verpleegkundige hangt vooral af van: sector (ziekenhuis, VVT/verpleeghuis, revalidatie, thuiszorg), cao, functiegroep/FWG, werkervaring (periodieken), en eventuele toeslagen (onregelmatige diensten).
Indicatie salaris in de ziekenhuiszorg (CAO Ziekenhuizen)
In ziekenhuizen vallen functies vaak in functiegroepen zoals FWG 45 (basis verpleegkundige) of FWG 50 (gespecialiseerde verpleegkundige/meer verantwoordelijkheden). In de praktijk zie je geriatrische functies en GRZ-verpleegkundige functies regelmatig in deze bandbreedte terug.
- FWG 45: ongeveer € 3.164 tot € 4.261 bruto per maand (bij fulltime)
- FWG 50: ongeveer € 3.395 tot € 4.818 bruto per maand (bij fulltime)
Daar bovenop komen vaak: vakantietoeslag, een eindejaarsuitkering, reiskosten en onregelmatigheidstoeslagen (ORT). ORT kan in nachten/weekenden substantieel zijn.
Indicatie salaris in VVT (verpleeghuiszorg/thuiszorg)
In de VVT-sector wordt gewerkt met FWG-schalen. Veel verpleegkundige functies in de ouderenzorg vallen in de praktijk in de buurt van FWG 45 of FWG 50 (afhankelijk van rol, complexiteit en extra taken).
- FWG 45: circa € 3.384 tot € 4.102 bruto per maand (fulltime, afhankelijk van periodiek)
- FWG 50: circa € 3.471 tot € 4.659 bruto per maand (fulltime, afhankelijk van periodiek)
Gemiddeld salaris als “snelle kapstok”
Als je één gemiddelde richtwaarde wilt noemen voor de beroepengids: veel bronnen en vacatures komen uit rond ongeveer € 3.500 bruto per maand, maar dat is sterk afhankelijk van ervaring, cao en het aantal uren dat je werkt (in de zorg werkt een groot deel parttime).
Aantal werkzaam in Nederland
Een exact, officieel “CBS-getal” voor uitsluitend Geriatrie verpleegkundigen is lastig, omdat veel verpleegkundigen in de geriatrische zorg onder bredere functie- en beroepstitels vallen (bijv. verpleegkundige VVT, verpleegkundige GRZ, verpleegkundige geriatrieafdeling).
In beroepsinformatie en vacaturegerichte bronnen wordt vaak genoemd dat er in Nederland ongeveer 10.000 Geriatrie verpleegkundigen werkzaam zijn. Ter context: het BIG-register telt daarnaast in Nederland ruim 200.000 geregistreerde verpleegkundigen (dit is breder dan geriatrie alleen).
Welke opleiding heeft de Geriatrie verpleegkundige gevolgd
De basis is dat je eerst verpleegkundige moet zijn. De meest voorkomende routes zijn:
- MBO-Verpleegkundige (niveau 4) – leidt op tot verpleegkundige en kan toegang geven tot vervolgopleidingen/specialisaties
- HBO-Verpleegkunde (HBO-V) – bacheloropleiding, vaak gevraagd voor specialistische/consultatieve rollen
Daarna kun je je verder ontwikkelen richting geriatrie via een vervolgopleiding (bijv. CZO-erkend) of een post-hbo richting gerontologie/geriatrie, afhankelijk van werkgever en leerroute.
Welk opleidingsniveau hoort bij dit beroep?
Het opleidingsniveau van een Geriatrie verpleegkundige is in de praktijk vaak:
- MBO-4 (als basisverpleegkundige op geriatrie/ouderenzorg, eventueel met extra scholing)
- HBO (zeker bij gespecialiseerde functies met consultatie, ketenregie, kwaliteitsrollen of vervolgopleiding)
- Post-initieel niveau: sommige erkende vervolgopleidingen vallen op een hoger ingeschaald niveau (bijv. NLQF 6 bij CZO-opleidingseisen)
Hoe lang duurt de opleiding tot Geriatrie verpleegkundige
Route 1: MBO-Verpleegkundige (niveau 4)
De opleiding tot MBO-Verpleegkundige (niveau 4) duurt meestal 3 tot 4 jaar, afhankelijk van leerweg (BOL/BBL), school en je vooropleiding. Tijdens de opleiding loop je veel stage en leer je verpleegkundige basisvaardigheden, klinisch redeneren en methodisch werken.
Route 2: HBO-Verpleegkunde (HBO-V)
De HBO-V is een bacheloropleiding en duurt in de reguliere route meestal 4 jaar. Je combineert theorie, praktijkleren/stage en steeds meer complexe verpleegkundige en coördinerende competenties. Er bestaan ook deeltijd- en verkorte trajecten (bijvoorbeeld voor mensen met relevante ervaring of een eerder zorgdiploma), maar de exacte duur verschilt per hogeschool.
Vervolgopleiding/specialisatie tot Geriatrie verpleegkundige
Na je basisdiploma en (in de praktijk vrijwel altijd) BIG-registratie kun je je specialiseren. In Nederland zie je grofweg twee “smaken”:
1) Werkplek- en praktijkgerichte vervolgopleiding (CZO-erkend)
Veel ziekenhuizen en grotere ouderenzorgorganisaties bieden een vervolgopleiding volgens landelijke opleidingseisen, waarbij gewerkt wordt met EPA’s (Entrustable Professional Activities). In de opleidingseisen voor de geriatrieverpleegkundige worden o.a. EPA’s genoemd rond:
- zorg in de palliatieve fase
- zorg in de stervensfase
- zorg voor de gerontologische zorgvrager
- zorg voor de geriatrische zorgvrager
- zorg voor psychogeriatrische en gerontopsychiatrische zorgvragers
Toelating/voorwaarden (globaal): je bent BIG-geregistreerd verpleegkundige en hebt doorgaans een leerarbeidsovereenkomst (dienstverband) bij een erkende zorgorganisatie waar je de leerdoelen in de praktijk kunt behalen.
De duur verschilt per organisatie, maar ligt in de praktijk vaak rond 12 tot 15 maanden (werkend leren).
2) Post-hbo / aanvullende scholing gerontologie & geriatrie
Daarnaast bestaan er post-hbo opleidingen die zich richten op geriatrische en gerontologische zorg, vaak bedoeld voor verpleegkundigen die zich willen verdiepen in complexe ouderenzorg, klinisch redeneren, consultatie en ketenregie. Deze trajecten zijn meestal modulair opgebouwd en worden vaak gecombineerd met werken in de praktijk.
Het opleidingsniveau van een Geriatrie verpleegkundige is
MBO.
Enkele wetenswaardigheden over de Geriatrie verpleegkundige
- Atypische presentatie komt veel voor: een ernstige infectie kan zich bij ouderen uiten als vallen, verwardheid of verminderde eetlust in plaats van koorts.
- Autonomie vs veiligheid is een dagelijkse afweging: wanneer grijp je in om vallen/gevaar te voorkomen, en wanneer laat je ruimte voor eigen regie?
- Ketenzorg is cruciaal: een perfecte opname zonder goede ontslagplanning leidt alsnog tot heropnames of achteruitgang.
- Geriatrie is teamzorg: je werkt zelden “alleen”; je bent juist sterk in het verbinden van disciplines, patiënt en mantelzorg.
- De vergrijzing vergroot de vraag: Nederland telt inmiddels meer 65-plussers dan jongeren tot 20 jaar, en de groep 80+ groeit sterk door richting 2070. Dat maakt ouderenzorg en geriatrie structureel belangrijker.
- Digitale zorg neemt toe: EPD, digitale overdracht, zorg op afstand en domotica spelen een grotere rol, ook in de ouderenzorg.
Extra informatie over de Geriatrie verpleegkundige
Andere benamingen voor Geriatrie verpleegkundige
Afhankelijk van werkgever en setting kun je dezelfde of een vergelijkbare functie tegenkomen onder andere namen, zoals:
- geriatrieverpleegkundige
- verpleegkundige geriatrie
- geriatrisch verpleegkundige
- ouderengeneeskundige verpleegkundige
- verpleegkundige geriatrische revalidatiezorg (GRZ-verpleegkundige)
- verpleegkundig consulent geriatrie (vaak consultatieve rol)
- verpleegkundige gerontologie en geriatrie (VGG) / ouderenzorgverpleegkundige
Doorgroei- en ontwikkelmogelijkheden
De geriatrie is een vakgebied met veel ontwikkelpaden. Mogelijke vervolgstappen:
- Senior/coach verpleegkundige of praktijkbegeleider (werkbegeleiding, scholing)
- Kwaliteitsverpleegkundige of aandachtsfunctionaris (bijv. delier, vallen, palliatief)
- Transmuraal verpleegkundige (brug tussen ziekenhuis en thuis/verpleeghuis)
- Casemanager dementie (ketenregie in de thuissituatie)
- Verpleegkundig specialist (masteropleiding, geavanceerde rol in diagnostiek/behandeling binnen kaders)
- Teamleider/manager zorg (leidinggevende richting)
Past dit beroep bij jou?
Het beroep Geriatrie verpleegkundige past vaak goed bij mensen die:
- graag met ouderen werken en de mens achter de patiënt centraal zetten
- houden van complexiteit en puzzelen (meerdere problemen tegelijk)
- sterk zijn in communicatie met patiënt én familie/mantelzorgers
- rust kunnen bewaren in onvoorspelbare situaties
- plezier hebben in samenwerken en coördineren
Minder passend is het soms voor mensen die vooral één duidelijk afgebakende taak willen, weinig willen schakelen met andere disciplines, of moeite hebben met ethische dilemma’s en het begeleiden van achteruitgang/levenseinde.
